Xaos və Nizam

Bəlkə də həyatın sirri xaosu yox etməkdə deyil, onun nizamla eyni okeanda rəqs etdiyini görməkdədir.

Biz çox vaxt xaosu və nizamı ayrı-ayrı şeylər kimi düşünürük. Elə bil biri varsa, o biri yoxdur. Xaos varsa, hər şey qarışıqdır. Nizam varsa, hər şey yerindədir.

Amma məncə, həqiqət belə deyil.

Xaos və nizam eyni anda var olur. Onlar bir-birinin düşməni deyil. Onlar bir-biri ilə rəqs edən iki həqiqət dalğasıdır. Hansına daha çox baxırıqsa, hansına daha çox diqqət veririksə, həmin dalğanı hiss edirik.

Kainat da belədir.

Bir tərəfdən sonsuz bir xaos var. Ulduzlar doğulur, partlayır, qalaktikalar hərəkət edir, zaman axır. Hər şey böyük, anlaşılmaz və qarışıq görünür.

Amma eyni anda həmin xaosun içində inanılmaz bir nizam da var. Planetlər öz orbitində hərəkət edir. Gecə və gündüz bir ritmlə əvəzlənir. Bədənimiz nəfəs alır. Hüceyrələr işləyir. Həyat davam edir.

Xaos da oradadır. Nizam da.

Bir az daha dərindən baxanda isə başqa bir həqiqət görünür: nizam xaosa qarşı dayanmır. Nizam çox vaxt xaosun içindən doğulur.

Qar dənəciyinə bax. Buxar təsadüfi və qarışıq şəkildə hərəkət edir, sonra birdən altıbucaqlı, qüsursuz bir naxış yaranır. Heç kim onu çəkmir. Amma forma yaranır.

Səhra qumu nizamsız küləyin altında dalğalı təpələrə çevrilir. Çayın burulğanında gizli və təkrarlanan formalar yaşayır.

Deməli, düzən pozğunluğun düşməni deyil. Bəzən onun övladıdır.

Hətta həyatın özü də belədir. Biz nizamı udur, xaosu geri buraxırıq. Diri qalmaq — dağılmağa meylli bir kainatda kiçik bir nizam adasını qorumaq deməkdir. Nəfəs aldığımız hər an qarışıqlığın içində bir az da düzən yaradırıq.

Bəlkə də ən maraqlı tərəf budur: həyat nə tam nizamda, nə də tam xaosda yaşayır.

Tam nizam buz kristalı kimidir. Qüsursuzdur, amma ölüdür. Orada heç nə dəyişmir, heç nə doğulmur.

Tam xaos isə sadəcə səs-küydür. Orada heç nə tutmur, heç nə qurulmur.

Diri olan hər şey — fikir, sevgi, musiqi, yaradıcılıq — məhz bu ikisinin titrəyən sərhədində baş verir.

Həyat ortada deyil. Həyat kənardadır. Xaosla nizamın bir-birinə toxunduğu o incə, gərgin xəttdə.

Bəs biz?

Biz çox vaxt okeanı yox, sadəcə baxmaq istədiyimiz dalğanı görürük.

Eyni gün. Eyni həyat. Biri baxır və dağıntı görür. Digəri baxır və ritm görür.

Fərq həmişə həyatda olmur. Bəzən fərq baxışdadır.

Bu o demək deyil ki, biz okeanı tam dəyişə bilərik. Amma hansı dalğaya baxacağımızı, hansı həqiqəti içimizdə böyüdəcəyimizi seçə bilərik.

Bəlkə də həyatın sirri xaosu yox etməkdə deyil. Nizamı məcburən tapmaqda da deyil.

Bəlkə də məsələ hər ikisinin eyni anda var olduğunu qəbul etmək və sonra o rəqsə qoşulmaqdır.

Çünki həyat yalnız qarışıqlıq deyil. Yalnız düzən də deyil.

Həyat xaosla nizamın eyni okeanda rəqs etməsidir.

Biz isə yalnız seyrçi deyilik.

Biz də o suyun bir dalğasıyıq.