Çəkili bal: iki çəki dəsti ilə sıralamanı yoxlayın

Çəkili bal hər meyarın balını çəkisinə vurub nəticələri toplamaqla hesablanır. Bu məşqdən sonra üç variantı iki çəki dəsti ilə müqayisə edib qalibin çəki seçiminə həssas olub-olmadığını ayrıca kartda göstərə biləcəksiniz.

Yenilənib: 18 oktyabr 2026.

Çəkili bal nəyi göstərir?

Çəkili bal müxtəlif meyarların nəticəyə eyni dərəcədə təsir etmədiyi müqayisə üsuludur. Bal variantın həmin meyar üzrə qiymətidir, çəki isə bu qiymətin ümumi nəticəyə nə qədər təsir etdiyini göstərir. Burada məqsəd hamıya uyğun ən yaxşı aləti seçmək deyil. Məqsəd verilmiş ballar və çəkilər altında sıralamanı hesablamaq, sonra başqa çəkilərin nəticəni dəyişib-dəyişmədiyini görməkdir.

Tutaq ki, kiçik bir komanda üç daxili iş üsulunu müqayisə edir. A, B və C real şirkət, məhsul və ya işçi deyil. Aşağıdakı bütün ballar məşq üçün əvvəlcədən verilib. Onları müştəri rəyi, sınaq nəticəsi və ya ölçülmüş səmərəlilik kimi təqdim etməyin. Məqalənin sonunda iki ayrı sıralaması olan bir yoxlama kartınız olacaq.

Ümumi qərarvermə çərçivəsi məqsədi seçməyə kömək edir. Buradakı daha dar iş artıq seçilmiş meyarların hesabını yoxlamaqdır. Xammal qiymət və şərtlərini toplamaq üçün təchizatçı təklifləri cədvəli başqa mərhələdir; oradakı pul məbləğini birbaşa bu bala vurmaq olmaz.

Əvvəl şkalanı və iki çəki dəstini sabitləyin

Məşqin üç meyarı rahatlıq, sürət və uyğunluqdur. Hamısında sıfırdan ona qədər əvvəlcədən verilmiş müqayisə oluna bilən üstünlük balı işlənir: yüksək bal daha yaxşıdır. Sürət sütununda dəqiqə deyil, sürətə verilmiş üstünlük balı var. Bunları qarışdırsanız, az dəqiqənin yaxşı olduğu ölçünü çox balın yaxşı olduğu ölçü ilə səhv istiqamətdə birləşdirərsiniz.

Birinci çəki dəsti rahatlığa 50%, sürətə 30%, uyğunluğa 20% verir. İkinci dəstdə eyni ardıcıllıqla 20%, 60%, 20% işlənir. Hər dəstdə cəm 100%-dir. İkinci hesabda ballar dəyişmir; yalnız meyarların təsiri dəyişir. Bu iki dəst məşqin girişidir, biznesiniz üçün tövsiyə olunan standart deyil.

Bu sadə toplama modeli meyarların bir-birini müəyyən həddə əvəz etməsinə icazə verir. Məcburi tələb, məsələn müəyyən fayl formatının mütləq olması ayrıca keçid şərtidirsə, onu zəif bal kimi gizlətməyin. Əvvəl bu şərti yoxlayın. Şərti keçməyən variantı yüksək başqa ballarla avtomatik qəbul etmək bu kartın məqsədi deyil.

Birinci hesabda doqquz hasili yoxlayın

Hər balı öz çəkisinə vurun, sonra üç hasili toplayın. 50% hesabda 0,50 kimi işlənir. A üçün rahatlıq töhfəsi 9 × 0,50 = 4,50, sürət töhfəsi 5 × 0,30 = 1,50, uyğunluq töhfəsi 7 × 0,20 = 1,40 edir. Nəticə 7,40-dır. Burada 7,40 faiz və ya uğur ehtimalı deyil; seçilmiş şkalada ümumi müqayisə balıdır.

B üçün 6 × 0,50 + 9 × 0,30 + 7 × 0,20 = 7,10 alınır. C üçün 7 × 0,50 + 6 × 0,30 + 8 × 0,20 = 6,90 edir. Beləliklə, birinci dəstdə sıra A, B, C-dir. Yalnız qalibi yazmaqla kifayətlənməyin: doqquz hasil nəticənin haradan gəldiyini görünən edir.

Hesab vərəqində ballar B2:D4, çəkilər B1:D1 yerləşirsə, A sətri üçün =SUMPRODUCT(B2:D2,$B$1:$D$1) yazıla bilər. Çəkiləri faiz formatında daxil edin. Sütun sırasını dəyişəndə hər balın doğru çəki ilə cütləşdiyini yenidən yoxlayın. Excel düsturları bələdçisi bu cür xana istinadlarını öyrənmək üçün başlanğıcdır. Burada Excel tətbiqi işə salınmayıb, hesab ayrıca yoxlanıb.

İkinci çəki dəsti sıralamanı dəyişirmi?

İndi eyni balları 20%, 60%, 20% ilə yenidən hesablayın. A üçün 1,80 + 3,00 + 1,40 = 6,20 alınır. B üçün 1,20 + 5,40 + 1,40 = 8,00 edir. C üçün 1,40 + 3,60 + 1,60 = 6,60 edir. İkinci sıra B, C, A-dır. B irəli keçir, A isə sonuncu olur.

Bu, həssaslıq yoxlamasıdır: bir giriş fərziyyəsini dəyişib nəticəyə təsirini görürsünüz. Balların dəyişməməsi vacibdir. Həm çəkini, həm balları birdən dəyişsəniz, sıralamanın hansı səbəbdən dəyişdiyi aydın qalmayacaq. Köhnə hesabı silmək əvəzinə ikinci dəsti ayrıca sütunlarda saxlayın.

Nəticə “B həmişə ən yaxşıdır” deyil. Dəqiq nəticə budur: göstərilmiş ballarda birinci çəki dəsti A-nı, ikinci dəst B-ni birinci edir. Aralıqdakı bütün mümkün çəkilər yoxlanmayıb. İki sınağın eyni qalib verməsi də bütün çəkilərdə sabitlik sübutu olmazdı. Meyarların çəkisini kimin və hansı məqsədlə seçdiyi qərar qeydində görünməlidir.

Boş balı sıfır saymayın və bərabərliyi gizlətməyin

Real kartda bir bal məlum deyilsə, xana boş qalmalı və nəticə tamamlanmamış sayılmalıdır. Sıfır “məlum deyil” yox, şkalanın ən zəif təsdiqlənmiş qiymətidir. Boş məlumatı sıfırla əvəz etmək varianta sübutsuz cəza verir. Əvvəl məlumatın sahibini və çatışmayan meyarı qeyd edin, sonra müqayisəyə qayıdın.

Microsoft SUMPRODUCT sənədi rəqəm olmayan girişlərin sıfır kimi işlənə bildiyini bildirir. Ona görə düsturun rəqəm göstərməsi məlumatın tamam olduğunu sübut etmir. Ayrıca yoxlama siyahısı saxlayın: doqquz bal rəqəmdir, hamısı 0–10 arasındadır, üç çəki mənfi deyil və cəmi 100%-dir. Bu giriş müqaviləsi keçmirsə, sıralama hazır nəticə kimi paylaşılmamalıdır.

İki ümumi bal eynidirsə, bərabərlik yazın. Əlifba sırası, cədvəldə yuxarı sətir və ya yuvarlaqlaşdırma avtomatik üstünlük qaydası deyil. Hesabda dəqiqliyi saxlayıb yalnız göstəriləni yuvarlaqlaşdırın. Məsələn 7,14 və 7,10 bir rəqəmə yuvarlaq göstəriləndə eyni görünə bilər, amma ilkin nəticələr eyni deyil.

Bu kartı yoxlamaq üçün süni intellekt (AI) köməkçisindən istifadə edirsinizsə, ona yeni bal və çəki yaratmamağı deyin. Süni intellekt üzrə praktik bələdçi alətin rolunu daha geniş izah edir. Burada onun işi qərar sahibini əvəz etmək deyil, verilmiş doqquz hasili və cəmləri ayrıca göstərməkdir.

Kartı başqa şəxsə verəndə ondan yalnız yekuna baxmağı istəməyin. Birinci dəstdə B variantının üç hasilini girişdən yenidən çıxarsın. Sonra ikinci dəstdə C variantını eyni qayda ilə hesablasın. Hər ikisi uyğun gəlirsə, ən azı müxtəlif sətir və profil üzrə yoxlama izi yaranır. Bu kiçik nəzarət bütün mümkün giriş səhvlərini tutmur, amma sütunların səhv cütləşdirilməsini görünən edə bilər. Fərq tapılsa ilkin balları dəyişmədən əvvəl xana ünvanını və işlənmiş çəkini yazın. Hansı variantın qalib olmasını istədiyiniz hesabın düzəlişinə səbəb olmamalıdır.

15 dəqiqəlik çıxış: iki sıralamalı kartı saxlayın

Windows-da Start menyusunda Notepad axtarın, tətbiqi açın və yeni sənəd yaradın. Giriş cədvəlini və iki çəki dəstini həmin sənədə köçürün. Sonra hər dəst üçün doqquz hasili yazın. Birinci yoxlamanın çıxışı A=7,40, B=7,10, C=6,90; ikinci yoxlamanın çıxışı A=6,20, B=8,00, C=6,60 olmalıdır. Bu, təklif olunan qısa məşqdir, oxucular üzərində ölçülmüş tamamlanma vaxtı deyil.

V1 | sintetik müqayisə | yüksək bal yaxşıdır
Ballar: A9/5/7; B6/9/7; C7/6/8
Çəki1: 50/30/20%; sıra A > B > C
Çəki2: 20/60/20%; sıra B > C > A
Nəticə: qalib çəki seçiminə həssasdır
Məlumat boşdursa: nəticə gözləyir
Çəkiləri təsdiqləyən: ____ | məqsəd: ____

Ctrl+S basın, Documents qovluğunu seçin və sənədi cekili-bal-V1.txt adı ilə saxlayın. Redaktoru bağlayın. File Explorer-də Documents qovluğunu açın və həmin faylı iki dəfə klikləyərək yenidən açın. Hər iki çəki dəstinin, balların və sıralamaların qaldığını yoxlayın. Elektron cədvəldə işləyirsinizsə, girişlə nəticəni ayrı sahələrdə saxlayın; Google Sheets bələdçisi ilk vərəqi qurmağa kömək edir. Çıxışınız alınmış məhsul deyil, yoxlanılan müqayisə qeydidir.

Anar “Perfect” və “Effect” barədə açıq yazısında mükəmməllik axtarışının öz layihələrini gecikdirdiyini qeyd edir. Burada həmin təcrübədən götürülən prinsip bir kiçik yoxlanılan nəticəni bitirməkdir. Bu, Anarın bu çəki dəstlərini müştəridə sınadığı və ya konkret nəticə əldə etdiyi iddiası deyil.

GOV.UK təlimatı meyar balları ilə çəkilərin birləşdirilməsini və başqa çəkilərin sıralamaya təsirinin yoxlanmasını izah edir. Microsoft sənədi hasillərin cəmini hesablamaq üçün SUMPRODUCT funksiyasını təsvir edir. Bizim A, B, C balları həmin mənbələrin ölçməsi deyil; bu yazı üçün qurulmuş məşqin girişləridir.