İnsan çox vaxt hüzuru nəyisə əldə etdikdən sonra gələcək bir vəziyyət kimi təsəvvür edir. Daha çox pul qazansam, işlərim qaydasına düşsə, istədiyim evi alsam, münasibətlərim düzəlsə, ətrafımdakı insanlar məni daha yaxşı başa düşsə, onda rahatlayacağam.
Amma qəribədir ki, insan bir çox dəfə istədiyini əldə edir və bir müddət sonra yenə eyni narahatlığın içində olduğunu görür. Çünki dəyişən yalnız şərait olur. İnsanın daxilindəki “bir az da” hissi isə olduğu yerdə qalır.
Bəlkə də buna görə hüzur həmişə əldə etməklə bağlı deyil. Bəzən hüzur nədənsə vaz keçə bildiyimiz anda başlayır.
Buradakı vaz keçmək məğlub olmaq demək deyil. Əksinə, insanın artıq hansı yükü daşımağa ehtiyacı olmadığını anlamasıdır.
Məsələn, hər kəs tərəfindən sevilmək istəyindən vaz keçmək.
Nə qədər yaxşı insan olursan ol, səni sevməyən, səhv anlayan, haqqında yanlış düşünən insanlar olacaq. İnsan bunu qəbul etmədiyi müddətdə özünü daim izah etməyə çalışır. Hər sözün arxasınca gedir, hər yanlış anlaşılmanı düzəltmək istəyir, hər kəsin gözündə yaxşı görünməyə çalışır.
Bir müddətdən sonra həyat yaşamaqdan çox özünü sübut etməyə çevrilir.
Halbuki müəyyən bir nöqtədə başa düşürsən ki, hamının sənin haqqında doğru fikirdə olması mümkün deyil. Daha da vacibi, buna ehtiyac da yoxdur.
Bu fikirdən vaz keçəndə insanın içində qəribə bir sakitlik yaranır.
Bəzən keçmişi dəyişmək istəyindən vaz keçmək lazımdır.
İnsan beynində illər əvvəl baş vermiş bir söhbəti yüz dəfə yenidən yaşayır. “Kaş bunu deyərdim”, “kaş orada başqa qərar verərdim”, “kaş o insanla tanış olmazdım”, “kaş daha tez başlayardım”.
Amma keçmişin ən ağır tərəfi baş verənlər deyil. Onu dəyişə biləcəyimizə dair içimizdə saxladığımız gizli müqavimətdir.
Baş vermiş bir şeyi qəbul etmək onu doğru hesab etmək deyil. Sadəcə artıq onunla savaşmamaqdır.
Çünki bəzi savaşların qalibi olmur. Sadəcə insan yorulur.
Hüzur bəzən də insanları dəyişdirmək istəyindən vaz keçəndə gəlir.
Biz çox vaxt qarşımızdakı insanın necə davranmalı olduğu haqqında beynimizdə bir versiya yaradırıq. Daha diqqətli olmalıdır. Daha anlayışlı olmalıdır. Daha çox maraqlanmalıdır. Daha az eqolu olmalıdır.
Sonra real insanla yox, onun beynimizdə yaratdığımız versiyası ilə münasibət qurmağa başlayırıq.
Ən böyük məyusluq da burada yaranır.
İnsanları olduğu kimi görmək çətindir. Çünki bəzən bu, onların heç vaxt gözlədiyimiz insana çevrilməyəcəyini qəbul etmək deməkdir.
Amma bu qəbulun içində böyük bir azadlıq var.
Çünki artıq qarşındakı insanı düzəltməyə çalışmırsan. Sadəcə onun olduğu halın sənin həyatında yeri olub-olmadığına qərar verirsən.
Bəzən də hüzur hər fürsəti tutmaq istəyindən vaz keçməkdir.
Müasir həyat bizə daim daha çox şey etməli olduğumuzu deyir. Daha çox qazanmaq, daha çox öyrənmək, daha çox səyahət etmək, daha çox insan tanımaq, daha çox layihə etmək.
Sanki dayanmaq geridə qalmaqdır.
Amma insanın enerjisi sonsuz deyil. Diqqəti də sonsuz deyil. Vaxtı isə heç deyil.
Hər şeyə “hə” deyən insan gec-tez öz həyatına “yox” deməyə başlayır.
Bəzi imkanlardan imtina edə bilməmək ambisiya kimi görünə bilər, amma əslində çox vaxt qorxudur: birdən nəyisə qaçıraram, birdən başqası məndən qabağa keçər, birdən sonra peşman olaram.
Halbuki hər seçimin içində başqa bir şeydən vaz keçmək var.
Bir yolu seçəndə digər yolları buraxırsan. Bir insanı seçəndə başqa ehtimalları buraxırsan. Bir işi seçəndə zamanının bir hissəsini ona verirsən.
Yetkinlik bəlkə də bütün qapıları açıq saxlamaq deyil. Hansı qapını bağlayacağını bilməyi öyrənməkdir.
İnsan bəzən özünün əvvəlki versiyasından da vaz keçməlidir.
“Belə olmalıyam.”
“Mən həmişə belə olmuşam.”
“Mənim haqqımda bunu düşünürlər.”
Bəzən illərlə özümüz haqqında yaratdığımız bir obrazı qoruyuruq. Hətta artıq o insan olmadığımız halda belə.
Çünki dəyişmək yalnız yeni bir insana çevrilmək deyil. Köhnə özümüzlə vidalaşmaqdır.
Bu isə düşündüyümüzdən daha çətindir.
Bəzən həyatımızdakı ən böyük gərginlik istəmədiyimiz bir şeyi etməkdən yox, artıq istəmədiyimiz bir şeyi hələ də istəməli olduğumuzu düşünməkdən yaranır.
Bəlkə də hüzurun ən böyük düşməni “olmalıdır” sözüdür.
Bu yaşda belə olmalıyam.
Bu qədər qazanmalıyam.
Bu insanla münasibətim belə olmalıdır.
Bu mərhələyə çoxdan çatmalıydım.
Başqalarının həyatına baxıb öz həyatımız üçün görünməz vaxt cədvəlləri yaradırıq. Sonra həmin cədvələ gecikdiyimizi düşünüb özümüzü narahat edirik.
Amma həyatın universal vaxt cədvəli yoxdur.
Bəzi insanlar iyirmi yaşında öz yolunu tapır, bəziləri qırx yaşında. Bəziləri tez ailə qurur, bəziləri heç istəmir. Bəziləri böyük şirkət qurmaq istəyir, digəri sakit bir iş və azad axşamlarla daha xoşbəxtdir.
Hüzur bəlkə də başqasının həyatını özümüz üçün ölçü vahidi kimi istifadə etməkdən vaz keçəndə başlayır.
Bir də nəzarət məsələsi var.
İnsan nə qədər çox şeyi idarə etməyə çalışırsa, bir o qədər çox narahatlıq yaradır.
Başqalarının nə düşünəcəyini, işlərin tam olaraq necə gedəcəyini, gələcəyin hansı formada olacağını, verdiyimiz qərarların nəticəsini əvvəlcədən bilmək istəyirik.
Amma həyat bunun üçün çox dəyişkəndir.
Biz sadəcə müəyyən şeylərə təsir edə bilərik.
Qərarımıza.
Davranışımıza.
Verdiyimiz sözə.
Sərhədlərimizə.
Əməyimizə.
Qalan çox şey bizim nəzarətimizin xaricindədir.
Bunu qəbul etmək əvvəlcə qorxulu görünə bilər. Sonra isə rahatlaşdırıcı olur.
Çünki anlayırsan ki, dünyadakı hər problemin həlli sənin məsuliyyətin deyil.
Hər insanı xilas etmək məcburiyyətində deyilsən.
Hər münasibəti qorumaq məcburiyyətində deyilsən.
Hər mübahisədə son sözü sən deməli deyilsən.
Hər fürsəti dəyərləndirmək məcburiyyətində deyilsən.
Hər səhvini ömürlük cəza kimi daşımalı deyilsən.
Bəzən insanın həyatında ən böyük dəyişiklik yeni bir şey əlavə etməklə yox, artıq ona xidmət etməyən şeyləri buraxmaqla baş verir.
Bir fikir.
Bir münasibət.
Bir gözlənti.
Bir günahkarlıq hissi.
Bir müqayisə.
Bir “kaş”.
Bir “mütləq”.
Bəlkə də hüzurlu insanın xüsusi bir sirri yoxdur.
Sadəcə nəyi dəyişə biləcəyini, nəyi qəbul etməli olduğunu və nədən uzaqlaşmalı olduğunu zamanla öyrənib.
Ona görə də düşünürəm ki, hüzur həyatın problemsiz olması deyil.
Hüzur bütün problemləri özünlə daşımaq məcburiyyətində olmadığını anlamaqdır.
Bəzən irəli getmək üçün daha çox şey əldə etmək lazım deyil.
Sadəcə bəzi şeyləri buraxmaq lazımdır.
Və bəlkə də insanın ən böyük azadlığı budur:
Nəyin arxasınca getməli olduğunu bilmək qədər, nəyin arxasınca artıq getməməli olduğunu da bilmək.
