Bir gün yaşadığın evin qapısını son dəfə bağlayırsan.
Açar əlindədir. Pilləkən eynidir. Həmişəki səslər gəlir. Qonşunun qapısının qarşısında yenə həmin ayaqqabılar var. Sənin həyatında böyük bir şey baş verir, amma binada adi bir gündür.
İnsana qəribə gələn də budur. Sən gedirsən, həyat isə sənin yoxluğuna hazırlaşmır.
Səhər yenə açılacaq. Həmişə getdiyin yerdə çay dəmlənəcək. Kimsə sənin oturduğun masada oturacaq. Küçədəki ağac gələn il də yarpaq açacaq.
Bəs insan niyə bütün bunları düşünüb yenə də getmək istəyir?
Bəzən bir yerdə qalmaq üçün çox səbəbin olur. Sevdiyin insanlar oradadır. Uşaqlığını xatırlayan biri var. Bir küçədən keçəndə illər əvvəlki bir gün yadına düşür. Bir evin işığını görəndə bilirsən ki, içəridə səni gözləyən var.
Bütün bunlar insanı saxlayır.
Amma bir gün gələcəyini təsəvvür edəndə həmin mənzərənin içində özünü görə bilmirsən. Keçmişin hər tərəfdədir, qarşıdakı həyatın isə hələ yer tapmayıb.
Bunu kimə necə izah etmək olar?
Səni sevən insanlara necə deyəsən ki, onlarla olmaq istəyirsən, amma burada qalmaq istəmirsən? Özün də səbəblərini tam bilmədiyin bir qərarı necə müdafiə edəsən?
Bəlkə insanın getmək istəyi ən çox buna görə ağırlaşır. Çünki qərarın yalnız sənin həyatında yaşanmır. Sən başqa yerdə səhərini quranda kimsə burada sənin boş qalan yerinə baxır.
Getmək istəyən insan bununla nə edir?
Öz həyatını seçməyin içində yaranan günahkarlıq hissini hara qoyur?
İnsan qəribədir. Onu incidən şeylərdən uzaqlaşmaq istəyir, amma ayrılarkən onların da tanışlığı üçün darıxa bilir.
Hər gün şikayət etdiyi küçəyə son dəfə baxanda yavaşlayır. Vaxtilə çıxmaq istədiyi evin boş otağında bir az artıq dayanır. Köhnə, lazımsız hesab etdiyi bir əşyanı çamadana yerləşdirməyə çalışır.
O əşya orada nə işə yarayacaq?
Bəlkə heç nəyə. Amma insan hər şeyi faydasına görə özü ilə aparmır. Bəzən kiçik bir əşya yeni evdə keçmişinin həqiqətən yaşandığına sübut olur. Bir vaxtlar başqa bir yerdə səhərlər açılıb. Başqa bir masanın ətrafında insanlar oturub. O həyat xəyal olmayıb.
Köçəndə çamadanın çəkisi ölçülür.
İçində daşıdığının çəkisi isə sonra bilinir.
Bəs getmək niyə yaxşı gələ bilir?
Bəlkə insan uzaqda ilk dəfə bəzi səsləri bir-birindən ayıra bilir. İllərlə öz istəyi hesab etdiyi şeyin kiminsə gözləntisi olduğunu görür. Hər gün etdiyi bir hərəkəti etməyəndə heç nəyin dağılmadığını anlayır.
Bir səhər tanımadığı bir küçədə gəzir. Heç kim onun haraya getdiyini bilmir. Heç kim ondan həmin gün əvvəlki kimi olmağı gözləmir.
Bu hissin içində həm təklik var, həm də nəfəs almaq üçün yer.
İnsan özünü tanıyanların yanında görünür. Bəs onu heç kimin tanımadığı bir yerdə özü haqqında nə öyrənir?
Adının, işinin, keçmiş uğurlarının yaratdığı tanışlıq olmayanda necə danışır? Nəyə sevinir? Axşam evə qayıdanda kiminlə bölüşmək istəyir gördüklərini?
Bəzən uzaqlaşmaq insana həyatında kimin və nəyin yerini heç nə ilə doldura bilməyəcəyini göstərir.
Bəzən də illərlə daşıdığı bir yükü yerə qoyduğunu yalnız çiyninin ağrısı keçəndə anlayır.
Amma insan özündən nə qədər uzağa gedə bilər?
Yeni evin pəncərəsi başqa mənzərəyə açıla bilər. Gecənin bir vaxtında oyananda isə yenə eyni fikirlər gələ bilər. Yenə özünü gecikmiş hiss edə, yenə hər şeyi çatdırmağa çalışa, yenə yaxşı keçmiş bir günün içində çatışmayan nəsə axtara bilər.
Onda nə olur?
İnsan getdiyi yeri günahlandırır? Geri qayıtmaq istəyir? Yoxsa ilk dəfə sakitcə öz payına baxa bilir?
Getmək qərarında gizli bir ümid olur: orada bir az başqa cür yaşayacağam.
Bu ümidin nə qədəri mühitə, nə qədəri insanın özünə bağlıdır? Daha rahat bir şəhərdə özünə rahat yaşamağa icazə verə biləcəksənmi? Vaxtın çoxalanda onu yenə işlə dolduracaqsanmı? Heç kimin səni tələsdirmədiyi yerdə də daxilindəki tələskənlik davam edəcəkmi?
Bəlkə köçmək insanı bu suallarla üz-üzə qoyduğu üçün də dəyişdirir. Əvvəllər cavabı mühitdə axtardığı bəzi şeylər yeni yerdə də onunla qalır.
Bəziləri isə həqiqətən geridə qalır. İnsan hər səhər eyni ağırlıqla oyanmadığını görəndə, bir işini daha az maneə ilə həll edəndə, gələn ayı bir az daha rahat düşünə biləndə bunu hiss edir.
Hansı yükün sənə, hansının yaşadığın yerə aid olduğunu bəzən yalnız hərəkət edəndən sonra anlayırsan.
Köçməyə “yenidən başlamaq” deyirik.
Bu ifadədə insanı çəkən bir ümid var. Sanki bir səhifə açılacaq, əvvəlki səhvlər oraya keçməyəcək. Bu dəfə vaxtında yaşayacağıq. Bu dəfə özümüzü unutmayacağıq. Bu dəfə daha düzgün seçəcəyik.
Amma yeni həyatın ilk səhəri də adi bir səhərdir.
Oyanırsan. Yemək lazımdır. Görüləcək işlər var. Nəyinsə necə işlədiyini bilmirsən. Birinə zəng etmək istəyirsən, saat fərqinə baxırsan.
Böyük qərarın içində kiçik bir gün başlayır.
Sonra daha biri.
İnsan həmin günlərin içində yavaş-yavaş yer tapır. Bir satıcı üzünü tanıyır. Bir yolu xəritəsiz gedirsən. Bir gün evə qayıdarkən “qaldığım yerə gedirəm” əvəzinə “evə gedirəm” deyirsən.
Özün də fərqinə varmadan.
Bəs əvvəlki ev o anda nə olur?
İnsanın iki evi ola bilərmi? İkisində də darıxa bilərmi?
İllər sonra bütün bu hisslər bir cümlənin içinə yığılır: “O il köçdüm.”
Zaman xəttində bir nöqtə.
Amma həmin nöqtədən əvvəl neçə dəfə qərar dəyişib? Neçə gecə eyni sual düşünüldü? Neçə dəfə heç kimə heç nə deyilmədi? Neçə adi görüşün içində gizlicə “bəlkə sonra belə otura bilməyəcəyik” hissi yaşandı?
Kənardan bir tarix görünür. İnsan isə o tarixin içində kimlə vidalaşdığını, nəyi yarımçıq qoyduğunu, nəyə ümid etdiyini xatırlayır.
Həyat davam edir. Gedən də dəyişir, qalan da. Bir gün geri qayıdanda bunu görürsən. Sənin yoxluğunda da söhbətlər olub, uşaqlar böyüyüb, evdə bəzi əşyaların yeri dəyişib.
Yaddaşında saxladığın yer səni gözlədiyin kimi gözləməyib.
Bəlkə getməyin ən çətin tərəfi budur: insan qayıda biləcəyini düşünərək gedir, amma qayıdacağı günün hər şeyi əvvəlki yerində tapmayacağını bilir.
Yenə də gedir.
Çünki yaşamadığı həyat da onu çağırır.
Və bir gün köhnə evin qapısını yenidən döyəndə içəridən tanış bir səs gəlir:
“Kimdir?”
İnsan adını deyir.
Görəsən, içəridə gözlənilən insanla qapının qarşısında dayanan insan bir-birinə nə qədər bənzəyir?
