Prompt yazmağın 10 qızıl qaydası
Prompt yazmağın 10 qızıl qaydası: məqsəd, kontekst, format və sərhəd. Zəif cavabları güclü nəticəyə çevirən praktik texnikalar, real nümunələrlə.
Yaxşı prompt yazmaq üçün 10 qayda kifayətdir: məqsədi dəqiqləşdirin, auditoriyanı və konteksti verin, giriş məlumatını ayırın, sərhədi və çıxış formatını yazın, lazım olanda nümunə göstərin, mənbə qaydası qoyun, mürəkkəb işi bölün, nəticəni sınaqdan keçirin və səhvin səbəbinə görə promptu düzəldin. Bunlar sehrli formul deyil. Tapşırığın model üçün görünməyən hissələrini görünən edən iş qaydalarıdır.
Bir prompt ilk cəhddə yaxşı cavab veribsə, bu hələ onun sabit işlədiyini göstərmir. Başqa giriş, natamam məlumat və dəyişən model versiyası zəif yeri üzə çıxara bilər. Ona görə bu məqalədə hər qaydanı “nə yazım?” sualı ilə yanaşı “necə yoxlayım?” sualına bağlayıram.
Prompt yazmağın 10 qızıl qaydası
1. Əvvəl nəticəni bir cümlə ilə yazın
“Marketinqdə kömək et” mövzu bildirir, iş yox. “Aşağıdakı məhsul səhifəsi üçün üç əsas müştəri etirazını və hər etiraza lazım olan sübutu çıxar” artıq nəticəni göstərir. Cümləni yazanda “bu cavabı aldıqdan sonra nə edəcəyəm?” sualına cavab yoxdursa, məqsəd hələ dumanlıdır.
2. Auditoriyanı və istifadə yerini göstərin
Eyni mövzu rəhbər qeydi, müştəri e-poçtu və Instagram postunda eyni dillə danışmır. Oxucunun kim olduğunu, mövzu barədə nə bildiyini və mətndən sonra hansı addımı atmalı olduğunu yazın. “Peşəkar ton” əvəzinə istifadə səhnəsi modelə daha çox məlumat verir.
3. Lazım olan konteksti seçin
Model sizin şirkətin əvvəlki qərarını, yerli terminini və büdcə sərhədini özündən bilmir. Qərara təsir edən məlumatı verin; bütün arxivi prompta tökməyin. Yaxşı kontekst çox məlumat deyil, doğru məlumatdır.
4. Təlimatla giriş materialını ayırın
Uzun mətn, e-poçt zənciri və ya müxtəlif sənəd əlavə edəndə sərhəd yaradın. Başlıq, üç dırnaq, Markdown bloku və ya <document> etiketi istifadə oluna bilər. OpenAI-nin prompt təlimatı da təlimatı əvvəl yazmağı, konteksti aydın ayırıcı ilə göstərməyi tövsiyə edir.
5. Həqiqi məhdudiyyətləri yazın
Uzunluq, dil, tarix, hüquqi sərhəd, işlənməyəcək iddia və qorunacaq termin kimi şərtlər nəticəni dəyişir. Amma 30 qadağanı bir-birinə yığmaq cavabı kövrəkləşdirir. Ən vacib üç-beş sərhədi seçin və mümkün olduqda “nə etmə” yox, “nə et” formasında yazın.
6. Çıxış formatını qərara bağlayın
Cədvəl yalnız gözəl göründüyü üçün lazım deyil. Müqayisə edəcəksinizsə sütunları, proqram oxuyacaqsa sahələri, rəhbər oxuyacaqsa əvvəl qısa hökmü göstərin. Sərt JSON tələb edən tətbiqdə sadəcə “JSON qaytar” demək əvəzinə platformanın schema əsaslı struktur imkanından istifadə edin.
7. Nümunəni qayda kimi deyil, sərhəd kimi verin
Ton, təsnifat və format sözlə izah ediləndən daha asan göstərilirsə, bir neçə giriş–çıxış nümunəsi əlavə edin. Nümunələr yalnız rahat halları göstərməsin. Anthropic-in cari bələdçisi uyğun, müxtəlif və strukturlaşdırılmış nümunələrin daha sabit istiqamət verdiyini bildirir.
8. Fakt və naməlum məlumat üçün qayda qoyun
“Səhv etmə” fakt yoxlaması deyil. Hansı iddianın cari mənbə ilə yoxlanacağını, hansı mənbəyə üstünlük verildiyini və məlumat tapılmayanda modelin nə yazacağını müəyyən edin. Məsələn: “Rəsmi mənbə tapa bilmirsənsə, ehtimal qurma; çatmayan məlumatı ayrıca göstər.”
9. Mürəkkəb işi mərhələlərə bölün
Araşdırma, outline, qaralama, fakt yoxlaması və son redaktəni eyni cavabda istəyəndə səhvin yerini görmək çətinləşir. Əvvəl mənbə planı, sonra struktur, sonra mətn, sonda audit alın. Sadə e-poçtu isə beş mərhələyə bölməyin; proses yalnız nəzarəti artıranda dəyərlidir.
10. Promptu real girişlə sınaqdan keçirib versiyalayın
Adi, natamam və riskli ən azı üç nümunə seçin. Dəqiqlik, format, düzəliş vaxtı və kritik səhv üzrə nəticəni qeyd edin. Anthropic-in prompt engineering icmalı uğur meyarını və onu empirik yoxlama üsulunu işi optimallaşdırmazdan əvvəl müəyyən etməyi tələb edir.
10 qaydanın bir promptda tətbiqi
“Aşağıdakı iclas qeydlərindən layihə statusu hazırla. Mətn əməliyyat rəhbəri üçün yazılır və məqsəd sabahkı prioritetləri seçməkdir.
Qeydlər:
[mətni bura əlavə et]. Əvvəl təsdiqlənmiş qərarları, sonra gecikən işləri, məsul şəxsi, tarixi və açıq sualı çıxar. Təkliflə qəbul edilmiş qərarı qarışdırma.Cavabı beş sütunlu cədvəldə ver: məsələ, status, məsul, tarix, növbəti addım. Qeyddə məsul və ya tarix yoxdursa, özündən yazma;
dəqiqləşdirilməlidirqeyd et. Sonda yalnız rəhbərin qərar verməli olduğu üç sualı göstər.”
Burada məqsəd, oxucu, giriş, əməli addım, sərhəd, format və naməlum məlumat qaydası eyni yerdədir. Nümunə verməyə ehtiyac yoxdur, çünki çıxış sahələri kifayət qədər konkret göstərilib. Sınaqda “təklif” və “qərar” yenə qarışırsa, növbəti versiyaya hər ikisi üçün bir giriş–çıxış nümunəsi əlavə etmək olar.
Zəif və güclü prompt arasında praktik fərq
| Zəif versiya | Problem | Daha işlək versiya |
|---|---|---|
| “Bu mətni yaxşılaşdır.” | “Yaxşı” meyarı yoxdur | “Mənanı dəyişmədən təkrarı və daxili jarqonu sil; 150 sözədək müştəri e-poçtu kimi redaktə et.” |
| “Rəqibləri analiz et.” | Rəqib, bazar və meyar bilinmir | “[A] və [B]-ni [auditoriya] üçün funksiya, keçid xərci, dəstək və data şərti üzrə müqayisə et.” |
| “PDF-ni xülasə et.” | Vacib hissəni model seçir | “Qərarı, üç dəlili, iki məhdudiyyəti və açıq sualları səhifə nömrəsi ilə çıxar; sənəddə olmayan nəticə yazma.” |
| “Postu daha insani yaz.” | Səs profili və saxtalıq sərhədi yoxdur | “Bu üç real nümunənin cümlə ritmini izlə; yeni fakt və şəxsi hekayə əlavə etmədən qaralamanı redaktə et.” |
| “Düzgün JSON qaytar.” | Sahə və tip tərifi yoxdur | “name:string, risk:low|medium|high, source:string|null sahələri ilə massiv qaytar; əlavə sahə yaratma.” |
Bu nümunələrdən 50 köçürülə bilən variant istəyirsinizsə, Azərbaycan dilində hazır ChatGPT promptları siyahısına baxın. Məqsəd nümunəni olduğu kimi saxlamaq yox, öz işinizin dəyişənlərini görməkdir.
Zəif cavabı üç addımda necə düzəltmək olar?
Səhvi adlandırın
“Bəyənmədim” əvəzinə problemin fakt, ton, format, tamlıq və ya dil olduğunu yazın. Birinci düzəlişdə əsas səhvi seçin.
Səbəbi promptda tapın
Auditoriya yox idi, mənbə verilməmişdi, yoxsa iki məhdudiyyət toqquşurdu? Problem alətin cari məlumatı görməməsidirsə, cümləni cilalamaq kifayət etməyəcək.
Bir dəyişəni yeniləyib eyni nümunə ilə sınayın
Nümunə əlavə etdinizsə, eyni anda formatı və məqsədi də dəyişməyin. Yaxşılaşmanın səbəbi görünən qalsın.
Davam sorğusu nümunəsi
“Cavabın strukturu doğrudur, amma üç iddia verilmiş mənbədə yoxdur. Yeni məlumat əlavə etmədən həmin iddiaları çıxar.
Hər qalan iddianın yanında onu dəstəkləyən səhifə nömrəsini yaz. Mənbədə cavabı olmayan sualları ayrıca ‘açıq qalan məlumat’ bölməsinə keçir.”
Promptu göndərməzdən əvvəl 10 bəndlik yoxlama
- İstədiyim nəticə bir cümlədə aydındır?
- Oxucu və istifadə məqsədi görünür?
- Qərar üçün lazım olan kontekst var?
- Təlimatla giriş materialı ayrılıb?
- Məhdudiyyətlər bir-biri ilə toqquşmur?
- Çıxış formatı sonrakı işə uyğundur?
- Nümunə həqiqətən arzu olunan sərhədi göstərir?
- Dəyişən fakt üçün mənbə və tarix qaydası var?
- Məlumat çatmadıqda modelin davranışı yazılıb?
- Cavabın qəbul ediləcəyini hansı meyarla yoxlayacağam?
Bu siyahının hamısı hər sadə sorğuda lazım deyil. İki cümləlik tərcüməni layihə sənədinə çevirməyin. Risk və iş yükü artdıqca nəzarəti artırın. Daha geniş quruluş və təhlükəsizlik izahı effektiv prompt bələdçisində verilib.
Prompt yazmaq haqqında suallar
Promptda rol vermək vacibdirmi?
Xeyr. Rol baxış bucağını daralda bilər, amma məqsəd, kontekst və dəlili əvəz etmir. “Ekspert ol” əvəzinə konkret məsuliyyəti və sərhədi yazın.
Promptu ingiliscə yazmaq daha yaxşıdır?
Həmişə yox. Azərbaycan dilində işləyə bilərsiniz. Texniki termin qarışırsa, onu ilk istifadədə ingiliscə qarşılığı ilə verin və çıxış dilini ayrıca müəyyən edin.
Uzun prompt daha dəqiq cavab verir?
Yalnız əlavə söz qərar üçün lazım olan kontekst və meyar gətirirsə. Təkrar, şişirdilmiş rol və toqquşan qadağalar uzunluğu artırır, aydınlığı azalda bilər.
Birinci cavabı necə yoxlamaq lazımdır?
Əvvəl format və tamlığı, sonra ad, rəqəm, tarix, sitat və mənbəni yoxlayın. Yüksək riskli mövzuda insan ekspert və ilkin mənbə saxlayın.
Biznes promptu ilə şəxsi promptun fərqi nədir?
Biznes işində qəbul meyarı, məxfilik, məsul şəxs və təkrar istifadə daha vacibdir. Satış, analiz və proses nümunələri üçün biznes promptları bələdçisinə baxın.
Mənbələr
Mən Anar Rustamli — böyümənin, texnologiyanın və insan düşüncəsinin kəsişməsində işləyən strateq, sahibkar və AI tətbiqi lideriyəm. 2016-cı ildən işim bizneslərə sürətlə dəyişən rəqəmsal mühitdə inkişaf etməyə kömək etmək üzərində qurulub. Böyümə sistemləri, AI-əsaslı iş axınları və nəticəni məqsədlə uzlaşdıran strateji çərçivələr dizayn edirəm. İnanıram ki, əsl böyümə strategiya, data və insan fəhmi birlikdə işləyəndə baş verir — missiyam bizneslərə AI-ı elə tətbiq etməkdə kömək etməkdir ki, həm nəticələri, həm kimlikləri güclənsin.
