ABC stok təhlili: illik istifadə dəyərini qruplaşdırın

ABC stok təhlili məhsulları bu məşqdə illik istifadə dəyərinə görə qruplaşdırır: illik istifadə sayını vahid alış qiymətinə vururuq. Bu məqalədən sonra altı uydurma məhsul üçün sıralanmış pay cədvəli və açıq sərhəd qaydasına əsaslanan A/B/C nəticəsi hazırlaya biləcəksiniz; alış sifarişi verməyəcəksiniz.

Yenilənib: 18 oktyabr 2026.

ABC stok təhlili hansı suala cavab verir?

Mağazada bütün məhsullara eyni vaxt ayırmaq çətindir. Bir məhsulun il ərzində istifadəsi çox, vahid qiyməti aşağı ola bilər. Başqasının istifadəsi az olsa da qiyməti yüksəkdir. Təkcə say sütununa baxanda bu iki vəziyyəti müqayisə edə bilmirik. Burada hər məhsulun il ərzində istifadə edilən miqdarının alış dəyərini hesablayıb ümumi dəyərdəki payını görürük.

Bu, məhsulun yaxşı və ya pis olması barədə hökm deyil. A qrupu gəlirli, C qrupu yararsız demək deyil. Satış qiyməti, mənfəət, tədarük riski və məhsulun müştəri üçün əhəmiyyəti bu kiçik hesabda yoxdur. Nəticə yalnız verilmiş ölçü üzrə təsnifatdır. Qərar sahibi başqa meyarları ayrıca nəzərdən keçirməlidir.

Altı məhsulun girişini dəyişmədən köçürün

Bütün məhsullar eyni uydurma on iki aylıq dövrə aiddir. İstifadə sayı ədədlə, vahid alış qiyməti şərti manatla verilib. Bunlar bazar qiymətləri və ya Anarın müştərisinin nəticələri deyil. Real mağaza adı, stok sistemi və faktiki satış müşahidəsi yoxdur. Bu sadələşdirilmiş kartda hər məhsulun dövr boyu vahid qiyməti sabit qəbul olunur. İstifadə miqdarları mənfi deyil, vahid qiymətlər müsbətdir və ümumi dəyər sıfırdan böyükdür. Ümumi dəyər sıfırdırsa faiz hesablanmır; mənfi miqdar varsa, qaytarma və düzəlişlərin necə nəzərə alınacağını məlumat sahibindən soruşun.

İlk çıxışınız bu üç sütunun olduğu dəyişməz giriş cədvəli olsun. Məhsul kodunu silməyin: sıra sonradan dəyişəndə miqdar və qiymətin hansı məhsula aid olduğu itməməlidir. Sayı qutu ilə götürüb qiyməti bir ədəd üçün yazsanız, hasil düzgün məna daşımayacaq. Əvvəl vahidləri uyğunlaşdırın, sonra hesablayın.

Real məlumatda qiymət dövr ərzində dəyişirsə, bu kartdakı sabit qiymət fərziyyəsini xəbərsiz tətbiq etməyin. Hansı qiymət əsasının istifadə olunacağını məlumat sahibindən soruşun. Məhsulun yalnız üç aylıq qeydi varsa, onu avtomatik dördə vurub tam illik fakt kimi təqdim etməyin. Bu yazı mövsümi məlumatı illikləşdirmə üsulu seçmir.

Dəyəri hesablayın və bütün sətri sıralayın

Hər sətirdə illik istifadə sayını vahid alış qiymətinə vurun. K1 üçün 100×4=400, K2 üçün 60×5=300, K3 üçün 40×4=160 alınır. Son üç nəticə K4 üçün 80, K5 üçün 40 və K6 üçün 20-dir. Cəm 400+300+160+80+40+20=1000 olur. Bu min, həmin uydurma dövrün istifadə dəyəridir.

İndi nəticələri böyükdən kiçiyə düzün. Bizim giriş artıq həmin sıradadır, amma bunu ümumi qayda saymayın. Öz cədvəlinizdə başqa sıra olsa, yalnız dəyər sütununu yox, kod, miqdar və qiymətlə birlikdə bütün sətri köçürün. Əks halda bir məhsulun nəticəsini digərinin adına yaza bilərsiniz.

İkinci çıxışınız altı hasili və 1000-ə bərabər ümumi dəyəri göstərən sıralanmış cədvəl olsun. Excel başlanğıc bələdçisi iş vərəqi ilə tanış olmaq üçün yararlıdır; bu kiçik məşqdə kağız və kalkulyator da kifayətdir. Heç bir xüsusi proqram funksiyasının avtomatik nəticə verdiyini iddia etmirik.

Pay və yığılan payı ayrı yazın

Hər dəyəri ümumi minə bölüb yüzə vurun. K1-in payı 40%, K2-nin 30%, K3-ün 16%-dir. K4, K5 və K6 üçün uyğun olaraq 8%, 4% və 2% alınır. Bu altı payın cəmi 100%-dir. Məhsulun payı ilə həmin sətrədək yığılan pay fərqli sütunlardır.

Yığılan pay ilk sətirdən cari sətrədək bütün payların cəmidir. Birinci sətirdə 40%, ikincidə 40+30=70%, üçüncüdə 86% yazın. Sonra 94%, 98% və 100% gəlir. Son sətirdə 100% alınmırsa, itən sətir, yanlış cəm və ya göstərilmə üçün yuvarlaqlaşdırma olub-olmadığını yoxlayın.

Buradakı qrup nəticələri növbəti bölmədə açıq verilən məşq qaydasına aiddir. Cədvəli tək göndərməyin. Qayda yanında olmayanda başqa əməkdaş eyni faizlərdən fərqli qruplar yarada bilər. Bu, mütləq hesab səhvi deyil, sərhədin başqa cür seçilməsi ola bilər.

Sərhədi keçən məhsul hansı qrupa düşür?

Bu məşqin verilmiş qaydası belədir: sətrin daxil edilməsindən SONRAKI yığılan pay 80%-dən çox deyilsə A; 80%-dən çox, 95%-dən çox deyilsə B; 95%-dən çoxdursa C. Tam 80% A-ya, tam 95% B-yə daxildir. Bu, universal standart yox, hesabı təkrar yoxlamaq üçün seçilmiş açıq şərtdir.

K3 sətri yığılan payı 70%-dən 86%-ə qaldırır. Buna görə bu qaydada K3 B olur, A deyil. K5 isə 94%-dən 98%-ə keçir və C olur. Nəticədə A qrupunun ümumi payı 70%, B-ninki 24%, C-ninki 6%-dir. A mütləq dəqiq 80% olmalıdır deyib məhsulu bölməyin.

Başqa qayda sərhədi keçirən məhsulu əvvəlki qrupa daxil edə bilər. O halda eyni girişdə etiketlər dəyişər. İki qaydanı bir faylda qarışdırmayın. Dəyişiklik lazımdırsa, qaydanın yeni versiyasını yazın və bütün sətirləri yenidən təsnif edin. Sənəd versiyası haqqında məşq nəticənin hansı mətnə aid olduğunu qorumağı izah edir.

Naməlum giriş və bərabər dəyərlə necə davranmalı?

Qiymət boşdursa, onu sıfırla əvəz etməyin. Bir məhsulun dəyəri bilinməyəndə ümumi dəyər və bütün faizlər də tam müəyyən deyil. Hesablanmış sətirləri ilkin iş kimi saxlayın, yekun təsnifatı isə gözlədin. Naməlum məhsulu siyahıdan çıxarıb qalanları bütün kataloq kimi göstərmək olmaz.

İki məhsulun istifadə dəyəri eynidirsə, sərhəddə sıra qrup etiketini dəyişə bilər. Bu kartda bərabərlik yoxdur. Öz girişinizdə varsa, eyni dəyərli qrupu birlikdə saxlamaq və ya açıq ikinci sıralama qaydası seçmək ayrıca qərardır. Qayda verilməyibsə, həmin sərhəd etiketlərini gözləmədə saxlayın; əlifba sırasını gizli üstünlük etməyin.

Bu nəticə sayımın düzgünlüyünü təsdiqləmir. Stok sayımı fərqi kartı uçot və müşahidəni tutuşdurur. Həmçinin A etiketi yenidən alış üçün avtomatik icazə deyil. Aşağı stok bildirişi başqa çıxış verir: həddə çatma siqnalı və məsul şəxsin növbəti işi.

On beş dəqiqəlik məşqin sonunda nə saxlayın?

Windows-da Start menyusunda Notepad axtarın, tətbiqi açın və yeni sənəd yaradın. Giriş cədvəlini, altı hasili, ümumi dəyəri, payları və yığılan payları həmin sənədə köçürün. Başlığa “ABC V1, uydurma məşq” yazın. Sonra sərhəd qaydasını və altı qrup etiketini əlavə edin. Ctrl+S basın, Documents qovluğunu seçin və faylı abc-stok-V1.txt adı ilə saxlayın. Redaktoru bağlayın. File Explorer-də Documents qovluğunu açıb həmin faylı iki dəfə klikləyin; K3/B ilə K5/C-nin yanında səbəblərin qaldığını yoxlayın.

V1 | illik istifadə sayı × sabit vahid alış qiyməti
Dəyərlər: K1=400; K2=300; K3=160; K4=80; K5=40; K6=20
Cəm=1000; yığılan paylar=40,70,86,94,98,100%
Qayda: sonrakı pay ≤80 A; ≤95 B; qalan C
Qruplar: K1,K2=A; K3,K4=B; K5,K6=C
Real alış və stok dəyişikliyi aparılmayıb.

Əvvəlki açıq yazımda mükəmməllik axtarışının öz layihələrimi gecikdirdiyini təsvir etmişdim. Burada həmin təcrübədən götürdüyüm prinsip kiçik, yoxlanılan nəticəni bitirməkdir. Bu, ABC metodunu real müştəridə sınadığım və ya qənaət ölçdüyüm iddiası deyil. Təklif olunan on beş dəqiqə də ölçülmüş istifadəçi sınağı deyil.

Zoho-nun açılmış bələdçisi illik istifadə dəyəri əsasında təsnifatı izah edir. Shopify-nin sənədi isə başqa əsasdan, gəlirdən istifadə edir və məhsul xərcinin həmin qiymətləndirməyə daxil olmadığını bildirir. Mənbələri eyni hesabın təsdiqi kimi təqdim etməyin: bu məşqdə alış qiyməti əsasdır, Shopify hesabatı təkrarlanmır. Altı sətirli hesab və sərhəd qaydası bu yazının öz tədris nümunəsidir.