AI şərt yoxlaması eyni P, Q və R işarələrinin fərqli mötərizədə niyə başqa nəticə verdiyini göstərir. Bu süni məşqdən sonra hər ID üçün ara hesabları, dəqiq seçilən siyahıları və qaydaların eyni olmadığını sübut edən əks nümunəni saxlayan faylınız olacaq.
Hansı iki qaydanı müqayisə edirik?
AI süni intellektin ingiliscə qısaltmasıdır. AI şərt yoxlaması zamanı eyni hərflərin görünməsi eyni nəticə alındığını göstərmir. AND “və” deməkdir: birləşdirilən şərtlərin hamısı doğru olmalıdır. OR bu məşqdə “və ya” deməkdir: ən azı biri doğru olduqda nəticə doğrudur. Hər ikisi doğru olsa da OR doğrudur.
Mənbə qaydası P AND (Q OR R) kimi verilib. Yoxlanacaq hazır təklif isə (P AND Q) OR R-dir. Hər iki ifadədə mötərizə açıq yazılıb; qeyri-müəyyən gündəlik cümlədən özümüz qayda çıxarmırıq. Mötərizə əvvəl hansı iki nəticənin birləşdirildiyini göstərir. Onu yerindən tərpətmək yalnız mətnin görünüşünü dəyişmir.
P, Q və R uydurma tədris kartında əvvəlcədən məlum üç məntiqi işarədir. Məntiqi işarənin burada yalnız iki dəyəri var: doğru və yanlış. D doğru, Y yanlış deməkdir. Onları real müştərinin uyğunluğu, paylaşma icazəsi, təhlükəsizlik qərarı və ya reklam auditoriyası kimi yozmayın. Tapşırıq mövcud sistemi işə salmır və heç kimi seçmir.
Qayda kartını yazın: “V1; A1–A8; yalnız verilmiş D/Y girişləri; mənbə və təklif dəyişmir; hər ID üçün ara hesab və yekun göstərilir.” Mənbə anlayışlarını genişləndirmək üçün süni intellekt bələdçisinə baxın. Burada yekun nəticə iki ifadənin fərqini sübut edən, yenidən açıla bilən qeyd faylıdır.
Səkkiz giriş sətrini necə qoruyuruq?
Bu kart üç ikidəyərli girişin səkkiz mümkün birləşməsini göstərir. Mənbə məqsədli şəkildə kiçik hazırlanıb. Heç bir model bu dəyərləri çıxarmayıb, heç bir tətbiqdən istifadəçi məlumatı götürülməyib. P-nin doğru olmasını başqa sahədən təxmin etməyin: hər sətirdəki verilmiş işarəni olduğu kimi oxuyun.
Əvvəl yalnız ID, P, Q və R sütunlarını köçürün. Yekun cavab sütununu əvvəlcədən doldurmayın. Mənbə kartı hesabdan ayrı qalanda təklifin cavabını mənbə dəyəri ilə qarışdırmaq daha çətin olur. ID-lər sətrin yerini deyil, həmin giriş üçlüyünü izləməyə kömək edir.
| ID | P | Q | R |
|---|---|---|---|
| A1 | Y | Y | Y |
| A2 | Y | Y | D |
| A3 | Y | D | Y |
| A4 | Y | D | D |
| A5 | D | Y | Y |
| A6 | D | Y | D |
| A7 | D | D | Y |
| A8 | D | D | D |
A2-də P və Q yanlış, R doğrudur. A4-də P yanlış, Q və R doğrudur. Bu iki sətri ayrıca qeyd edin, amma digər altı sətri atmayın. Onlar fərqin hansı şəraitdə yarandığını izah etməyə kömək edəcək. Hələlik yekun nəticələri əzbərləmək yox, hər əməliyyatın necə alındığını göstərmək lazımdır.
Naməlum giriş, boş xana, mətn “doğru” və ya xəta bu kartda yoxdur. Real tapşırıqda naməlum işarə görsəniz, onu özünüzdən yanlış saymayın; qaydanın həmin giriş üçün nə demək olduğu açıq qalmalıdır. Bu məşq tam məlum D/Y dəyərləri ilə məhduddur. Excel tapşırıq nümunələri ümumi sual qurmağa kömək edir, amma burada Excel düsturu icra olunmur.
Ara nəticələri hansı ardıcıllıqla hesablayaq?
Mənbə üçün əvvəl Q OR R-ni hesablayın. Q və R-dən ən azı biri D-dirsə ara nəticə D-dir. İkisi də Y olduqda ara nəticə Y-dir. Sonra P ilə həmin ara nəticəni AND vasitəsilə birləşdirin. P yanlış olduqda mənbənin yekunu doğru ola bilməz: AND üçün hər iki tərəf doğru olmalıdır.
Təklif üçün başqa ara hesab lazımdır: əvvəl P AND Q. Hər ikisi D olduqda ara nəticə D, qalan hallarda Y olur. Sonra bu nəticəni R ilə OR vasitəsilə birləşdirin. Burada R doğru olduqda, P yanlış olsa belə, təklifin yekunu doğru olur. Fərqin səbəbi məhz bu son birləşmədir.
| ID | Q OR R | P AND (Q OR R) | P AND Q | (P AND Q) OR R |
|---|---|---|---|---|
| A1 | Y | Y | Y | Y |
| A2 | D | Y | Y | D |
| A3 | D | Y | Y | Y |
| A4 | D | Y | Y | D |
| A5 | Y | Y | Y | Y |
| A6 | D | D | Y | D |
| A7 | D | D | D | D |
| A8 | D | D | D | D |
Hər sətirdə əvvəl ara sütunu, sonra həmin qaydanın yekununu oxuyun. A2 üçün mənbədə Q OR R = D, amma P AND D = Y-dir. Təklifdə P AND Q = Y, sonra Y OR R = D alınır. Eyni P/Q/R üçlüyünə iki fərqli yekun verildi; girişləri dəyişdirməyə ehtiyac olmadı.
A8-də Q və R ikisi də doğrudur, yenə Q OR R doğrudur. Buradakı OR “yalnız biri” mənasında deyil. İki doğrunu yanlış saymaq başqa əməliyyat yaradardı. Asılılıq yoxlamasında bütün əvvəlki işlərin bitməsi tələb olunur; burada iş qrafiki deyil, sabit iki ifadənin qruplaşdırılması hesablanır.
Saydan əlavə hansı ID-ləri yazmalıyıq?
Mənbəyə görə yekunu D olan ID-lər A6, A7 və A8-dir: cəmi üç. Təklifdə A2, A4, A6, A7 və A8 doğrudur: cəmi beş. İki siyahını yanaşı yazın və yalnız birində olan ID-ləri ayırın. Uyğunsuzluq siyahısı A2 və A4-dür. Bu kartda təklif mənbənin seçdiyi üç sətri itirmir, əlavə iki sətri doğru göstərir.
Təkcə “üç və beş fərqlidir” yazmaq kifayət deyil. Başqa iki qayda eyni sayda, amma müxtəlif ID-lər seçə bilər. Ona görə əsas dəlil həm dəqiq siyahılar, həm hər ID-nin ara hesabıdır. Say bu siyahının yekun nəzarətidir, onu əvəz edən sübut deyil.
Əks nümunə ümumi eynilik iddiasını pozan konkret girişdir. A2-ni götürün: P=Y, Q=Y, R=D. Mənbə Y, təklif D verir. Bu bir sətir həmin iki qaydanın bütün girişlərdə eyni işləmədiyini göstərməyə yetir. A4 ikinci dəlildir. Əks nümunə bütün real proqramların səhv olduğunu göstərmir.
Təsnifat səhvləri məşqində hazır iki etiketdən dörd nəticə qutusu və faizlər sayılır. Burada həmin qutular və faizlər qurulmur; iki cavab üç girişdən ayrıca ara hesablarla alınır. Məqsəd model keyfiyyəti ölçmək deyil, mötərizəli iki ifadənin eynilik iddiasını yoxlamaqdır.
Üç hazır iddia üzrə hansı qərar qalır?
Birinci iddia belədir: “R doğrudursa, mənbə qaydasının yekunu həmişə doğrudur.” Rədd edin. A2 və A4-də R doğrudur, lakin P yanlış olduğu üçün mənbə yekunu yanlışdır. Qərarın yanına həmin ID-ləri və mənbə hesabını yazın. R-nin mənbə daxilində hansı mötərizənin içində qaldığını göstərmək sadəcə “səhvdir” sözündən daha faydalıdır.
İkinci iddia: “Mötərizənin yerini dəyişmək qaydanı eyni saxlayır.” Bu iki verilmiş ifadə üçün rədd edin. A2 əks nümunəsi fərqli yekunları göstərir. İddianı bütün mümkün mötərizə dəyişikliklərinin həmişə səhv olması kimi yenidən yazmayın; bəzi başqa ifadələr ekvivalent ola bilər. Biz yalnız kartda verilən iki ifadəni yoxlamışıq.
Üçüncü iddia: “Bu qeyd real platformadakı filtrimizin düzgün işlədiyini sübut edir.” Sübut olunmayıb yazın. Platforma qaydası, giriş növləri, real icra və bütün əlavə şərtlər yoxlanılmayıb. Əl hesabının düzgün olması tətbiqin və ya modelin faktiki davranışını müşahidə etdiyimiz demək deyil.
Microsoft-un AND və OR səhifələri bu əməliyyatların doğru/yanlış mənasını dəstəkləyir. Bunlar eyni qurumun iki səhifəsidir. Qruplaşdırmanı isə bu məşqin açıq yazılmış ifadələri müəyyən edir; hansısa platformanın standart prioritetini fərz etmirik. Typeform yönləndirmə bələdçisi başqa sual və son ekran yollarını qurur, bu əl hesabı onu yoxlamır.
On beş dəqiqədə hansı yoxlama faylı hazırlana bilər?
Windows-da Başlat menyusunu açın, Notepad yazın və mətn redaktorunu başladın. Sənədin başlığı “AND OR qruplaşdırma yoxlaması V1” olsun. Mənbə qaydasını və təklifi mötərizələri ilə birlikdə ayrı sətirlərdə saxlayın. Sonra səkkiz giriş sətrini, dörd hesab sütununu, iki dəqiq ID siyahısını və A2/A4 uyğunsuzluqlarını əlavə edin.
Üç iddia üzrə qərarları və hər qərarın dəlilini də sənədə yazın. A2 üçün P=Y, Q=Y, R=D əks nümunəsini və iki yekunu açıq göstərin. Ctrl+S basın, Documents qovluğunda and-or-yoxlama-V1.txt kimi saxlayın. Redaktoru bağlayıb faylı həmin qovluqdan yenidən açın. Mötərizələrin, A2 hesabının və A8-də hər iki giriş doğru olduqda OR nəticəsinin itmədiyini yoxlayın.
İstəsəniz, mövcud AI köməkçisinə yalnız süni kartı verin: “Verilmiş iki mötərizəli ifadəni dəyişmə. Hər ID üçün Q OR R, mənbə yekunu, P AND Q və təklif yekunu göstər. Dəqiq ID siyahıları və uyğunsuzluq siyahısı çıxar. Konkret əks nümunə ilə eynilik iddiasını yoxla. Real filtr və ya model sınağı iddia etmə.” Müqayisə aparılmayıbsa bunu qeyd edin.
Üç dəqiqəni sərhədə, beş dəqiqəni ara hesablara, üç dəqiqəni iddia qərarlarına və dörd dəqiqəni saxlama ilə yenidən açmağa ayırmaq olar. Bu, koqnitiv planlaşdırmadır, ölçülmüş sürət zəmanəti deyil. Mükəmməllik haqqında əvvəlki yazımda detallara görə işləri gecikdirdiyimi qeyd etmişdim. Burada həmin prinsip bir aydın yoxlama faylını bitirməkdir; şəxsi proqram sınağı və ya müştəri nəticəsi iddiası deyil.
Tez-tez verilən suallar
AND və OR arasında əsas fərq nədir?
AND bütün verilmiş şərtlərin doğru olmasını tələb edir. Bu məşqdə OR üçün ən azı bir doğru kifayətdir; hər ikisi doğru olsa da nəticə doğrudur.
A2 niyə əks nümunədir?
P yanlış, Q yanlış, R doğru olduqda mənbə yanlış, təklif doğru verir. Eyni girişdə fərqli nəticə bu iki ifadənin ekvivalent olmadığını göstərir.
Yekun saylar eyni olsa qaydalar eynidirmi?
Xeyr. Eyni say müxtəlif ID siyahılarından yarana bilər. Dəqiq seçilən ID-ləri və hər sətrin hesabını yoxlayın.
Bu fayl real filtrin sınağıdırmı?
Xeyr. Yalnız verilmiş süni Boolean girişləri və iki açıq mötərizəli ifadə əl ilə yoxlanır. Real sistem icra edilməyib.
