AI orta hesabı üçün təkcə cəmi yox, bölən sayı da mənbədən yoxlayın. Bu süni məşqdən sonra boş xana, rəqəm sıfır və mətn “0” üçün ayrı qərar verən, hər ID-ni və hesab dəlilini saxlayan yoxlama faylı hazırlaya biləcəksiniz.
Bu məşqdə hansı xanalar hesaba daxildir?
AI süni intellektin ingiliscə qısaltmasıdır. AI orta hesabı düzgün yazsa belə, hansı xanaları saydığını ayrıca yoxlayın. Ədədi orta daxil edilən rəqəmlərin cəmini onların sayına bölməkdir. Bu dəfə əsas iş orta ilə medianı müqayisə etmək deyil: hər mənbə ID-si üçün hesaba daxilolma qərarını görünən etməkdir.
Burada Excel-in xana aralığına istinad qaydasını əl ilə təqlid edirik. Xana cədvəldə məlumat saxlanan yerdir; aralıq yanaşı seçilmiş xanalar qrupudur. Rəqəm kimi saxlanan sıfır hesaba daxildir. Həqiqətən boş xana və mətn kimi saxlanan “0” isə bu rəqəm hesabına daxil deyil. Ekranda oxşar görünmək eyni məlumat növü demək deyil.
Qayda kartını belə yazın: “Tədris V1; A1–A6; vahid şərti bal; yalnız rəqəm növlü xanalar; rəqəm sıfır daxildir; boş və mətn dəyərləri dəyişmir.” Bu, ölçülmüş şirkət göstəricisi deyil. Mənbə kartında növlər əvvəlcədən verilib; həqiqi iş faylında növü yalnız görünüşə baxaraq müəyyən etdiyimizi iddia etmirik.
Bu qayda funksiyaya birbaşa yazılan ayrı arqumentlərin bütün davranışlarına aid deyil. Tarix, məntiqi dəyər, xəta və düsturun boş mətn qaytarması məşqdə yoxdur. Başlanğıc anlayışlar üçün süni intellekt bələdçisinə keçə bilərsiniz. İndi tapşırığın sərhədini saxlayıb altı xananı ayrı qeyd edəcəyik.
Altı xananın mənbə növünü dəyişmədən köçürün
Aşağıdakı kart uydurma və qəsdən kiçikdir. “Boş” sözü real xanaya yazılmış mətn deyil, bu tədris kartında xananın həqiqətən boş olduğunu bildirən izahdır. Mətn “0” isə yazılışca rəqəmə bənzəyən, lakin kartda mətn növlü olduğu açıq göstərilən dəyərdir. Dırnaqları yeni müşahidə kimi hesaba qatmayın.
Əvvəl ID, mənbə dəyəri və növ üçün üç sütun yaradın. Sonra dördüncü sütunda “daxildir” və ya “daxil deyil” yazın. Sıfırın yanındakı qərarı boş xananın yanındakı qərardan köçürməyin. Onların cəmə verdiyi töhfə eyni görünə bilər, amma sayda davranışları fərqlidir.
| ID | Mənbə dəyəri | Verilmiş növ | Rəqəm hesabına daxildir? |
|---|---|---|---|
| A1 | 0 | Rəqəm | Bəli |
| A2 | 6 | Rəqəm | Bəli |
| A3 | 12 | Rəqəm | Bəli |
| A4 | Boş | Həqiqətən boş | Xeyr |
| A5 | “0” | Mətn | Xeyr |
| A6 | Boş | Həqiqətən boş | Xeyr |
A1 müşahidə edilmiş şərti sıfırdır. A4 və A6 üçün rəqəm yoxdur. A5-in mətn olması səhv idxalın sübutu deyil və onu rəqəmə çevirməyə icazə vermir. Kartı düzəltmək yox, verilmiş növlər əsasında bir hesabı yoxlamaq tapşırılıb.
CSV kodlarının qorunması başqa işdir: orada kimlik kodu çevrilmədən saxlanır. Burada fayl idxalı və kodların bərpası aparılmır. Bütün altı ID-ni nəticə qeydində saxlayın; hesabdan kənar qalmaq mənbə sətrinin silinməsi demək deyil.
Cəm və bölən sayı ayrıca necə yoxlanır?
Kalkulyatorda yalnız “Bəli” yazılmış üç rəqəmi toplayın: 0+6+12=18. Sonra daxil edilən ID-ləri sayın: A1, A2 və A3, yəni üç xana. Ədədi orta 18÷3=6 şərti baldır. Qeydinizdə yalnız “6” yazmayın; cəm 18, rəqəm sayı 3 və daxil edilən ID-lər birlikdə qalsın.
İndi nəzarət üçün yanlış qaydanın nəticəsini hesablayın. Rəqəm sıfırı da boş kimi çıxarsaq, 6+12 cəmi yenə 18 qalar, ancaq say 2 olar və 18÷2=9 alınar. Cəmin dəyişməməsi hesabın eyni olduğunu göstərmir. Məhz A1-in bölən saya daxilolması iki nəticəni ayırır.
Başqa yanlış qayda bütün altı sətri saymaqdır. Onda 18÷6=3 alınır. Bu, verilmiş xana aralığının rəqəm ortası deyil; üç rəqəmi altı mənbə qeydinə bölmüşük. Nəticəni eyni başlıq altında qəbul etmək olmaz. Boş xanalara özümüzdən sıfır yazmaqla bu fərqi gizlətməyin.
| Yoxlanan qayda | Cəm | Bölən say | Nəticə |
|---|---|---|---|
| Verilmiş rəqəm aralığı qaydası | 18 | 3 | 6 |
| Rəqəm sıfırı yanlış çıxarma | 18 | 2 | 9 |
| Bütün mənbə sətrlərini yanlış sayma | 18 | 6 | 3 |
Nəticəni başqa adama təhvil verəndə əvvəl A1 haqqında qərarı soruşun. O, sıfırı kənarda görürsə, yekun rəqəmi dəyişməkdən əvvəl daxilolma sütununu düzəldin. Sonra daxil edilmiş ID-ləri yenidən sayın və cəmi həmin siyahıdan qurun. Beləcə düzəlişin səbəbi görünür; yalnız cavabı altı ilə əvəz etmək səhvin haradan gəldiyini gizlədər. Mənbə kartı bu müddətdə dəyişməz qalır. Bu üç sətir alternativ biznes metodları seçimi deyil. İkisi əvvəlcədən yazılmış eyni qaydanın necə pozulduğunu göstərir. Orta və median yoxlaması isə bütün rəqəmləri məlum olan siyahıda ölçü seçimini ayırır; bu kartın əsas nəticəsi növ və daxilolma qeydidir.
Üç hazır iddiaya hansı qərar verilməlidir?
Birinci iddia: “Kartda altı ID olduğuna görə bölən say altıdır.” Düzəliş tələb edin. Altı mənbə qeydi var, amma rəqəm hesabına daxil edilən üç xana var. Dəlil A1–A3 qərarları və A4–A6 üçün verilmiş növlərdir. Qərarı yalnız hesablama ekranının şəklinə bağlamayın; mənbə cədvəli izahı təkrarlamağa imkan verir.
İkinci iddia: “Sıfır cəmə heç nə əlavə etmir, ona görə onu boş xana kimi çıxarmaq olar.” Bu qaydaya görə rədd edin. A1 rəqəmdir və sayda iştirak edir. 18÷3=6 ilə 18÷2=9 fərqi həmin səhvi göstərir. Sıfır nəticə ilə məlumatın olmaması eyni məna daşımır.
Üçüncü iddia: “Düzgün 6 nəticəsi bütün altı halın həqiqi orta balını sübut edir.” Sübut olunmayıb yazın. İki boş xananın nəticəsi və mətn dəyərinin nəzərdə tutulan mənası məlum deyil. Hesab yalnız kartın rəqəm xanalarını təsvir edir. Məlumat sahibi bu boşluqları izah etmədən bütün hallar haqqında nəticə çıxarmayın.
Açıq sualı ayrıca saxlayın: “A4 və A6 niyə boşdur, A5 hansı mənada mətn kimi saxlanıb və mənbə düzəlişinə kim icazə verir?” Bu sual cavab deyil. Excel üçün tapşırıq nümunələrində endirim üçün ayrıca seçilmiş sıfır qaydası bu karta avtomatik keçmir. Burada heç bir naməlum dəyər doldurulmur.
Rəsmi qayda nəyi dəstəkləyir və nəyi yox?
Microsoft-un AVERAGE təlimatı xana aralığı və ya istinad daxilində mətn, məntiqi dəyər və boş xanaların nəzərə alınmadığını, rəqəm sıfırların isə daxil olduğunu izah edir. COUNT təlimatı aralıqdakı rəqəm xanalarının sayılmasını açıqlayır. Bunlar eyni təşkilatın iki səhifəsidir, iki müstəqil qurum deyil.
Mənbənin aralıq qaydasını funksiyaya birbaşa yazılan bütün arqumentlərə genişləndirməyin. Bu məşqdə Excel açılmayıb və düstur işə salınmayıb; əvvəlcədən növü verilmiş kart rəsmi qayda ilə əl ilə tutuşdurulub. Özünüz Excel-də ayrıca sınaq etsəniz, onu ayrıca müşahidə kimi qeyd edin, məqalənin apardığı sınaq kimi yox.
Yalnız boş və mətn xanalarından ibarət əlavə kartda rəqəm sayı sıfır olardı. Sıfıra bölməklə ədədi orta müəyyən edilmir; qeydinizdə “rəqəm yoxdur, orta müəyyən deyil” yazın. Bu halı sıfır orta kimi göstərmək olmaz. Xəta olan real aralıqda COUNT nəticəsinin görünməsi AVERAGE nəticəsinin mütləq düzgün olduğunu sübut etmir; xəta xanaları bu dar kartdan kənardadır.
Mənbədən cədvələ ixrac yoxlamasında naməlum müddəti qorumaq əsasdır. Burada proqramlar arasında ixrac deyil, artıq növü müəyyən edilmiş xanalardan hansı sayın alındığı yoxlanır. Eyni naməlumluq prinsipini bölüşmək eyni əməliyyatı apardığımız demək deyil.
On beş dəqiqəlik məşqdən hansı fayl qalmalıdır?
Windows-da Başlat menyusunu açın, Notepad yazın və mətn redaktorunu başladın. Başlığa “Xana növü və bölən say — V1” yazın. Qayda kartını, altı mənbə ID-sini, dəyərləri, növləri və daxilolma qərarlarını əlavə edin. Sonra 18 cəmini, 3 sayını, 6 ortasını və iki yanlış sayın nəticəsini yazın.
Üç iddia üzrə qərarları və hər qərarın dəlilini də sənədə əlavə edin. Açıq mənbə sualını cavablandırılmış kimi göstərməyin. Ctrl+S basın, Documents qovluğunda xana-say-yoxlamasi-V1.txt adı ilə saxlayın. Redaktoru bağlayın və faylı həmin qovluqdan yenidən açın. A1-in daxil, A5-in mətn kimi kənarda və bütün altı ID-nin görünən qaldığını yoxlayın.
İstəsəniz, mövcud AI köməkçisinə yalnız bu süni kartı verin: “Hər ID üçün verilmiş növü qoru, rəqəm aralığı qaydasına görə daxilolma qərarı yaz, cəm və saydan ortanı hesabla. Rəqəm sıfırı daxil et; boşları doldurma, mətn sıfırı çevirmə. Üç iddianı mənbə dəlili ilə qiymətləndir.” AI müqayisəsi aparılmayıbsa, bunu açıq yazın; əl hesabı əsas işi tamamlayır.
Vaxtı planlamaq üçün üç dəqiqə qaydaya, dörd dəqiqə ID qərarlarına, dörd dəqiqə hesablara və dörd dəqiqə saxlayıb yenidən açmağa ayıra bilərsiniz. Bu, ölçülmüş sürət vədi deyil. Mükəmməllik haqqında əvvəlki yazımda detallara ilişib layihələri gecikdirdiyimi qeyd etmişdim. Burada həmin prinsip bir izah edilən qeyd faylını bitirməkdir, şəxsi Excel təcrübəsi və ya müştəri nəticəsi iddiası deyil.
Tez-tez verilən suallar
Rəqəm sıfır niyə hesaba daxildir?
Bu kartda A1 rəqəm növlü müşahidədir. Cəmə sıfır əlavə etsə də, daxil edilən rəqəm xanalarının sayını bir artırır.
Mətn “0” avtomatik rəqəmə çevrilməlidir?
Xeyr. Bu tapşırıq mənbəni dəyişmir. A5 verilmiş mətn növündə qalır və rəqəm aralığı hesabına daxil edilmir.
Boş xanalara sıfır yazsam olar?
Bu məşqdə icazə yoxdur. Boşluq naməlum qalır; mənbə sahibi izah və ayrıca düzəliş icazəsi verməlidir.
Rəqəm sayı sıfır olsa orta neçədir?
Ədədi orta müəyyən deyil. Sıfır nəticə uydurmayın; hesab üçün rəqəm olmadığını qeyd edin.
