Addım-addım düşünmə (chain-of-thought) texnikası

Chain of thought nədir və haradan yaranıb?

Düşüncə zənciri promptu modelə mürəkkəb tapşırığın ara mərhələlərini yaratmağa imkan verən üsuldur. Klassik variantda prompta yalnız sual və cavab yox, düzgün həll addımları olan bir neçə nümunə də əlavə edilir. Model yeni sualda həmin addımlama quruluşunu təqlid edir.

Texnika 2022-ci ildə yayımlanan “Chain-of-Thought Prompting Elicits Reasoning in Large Language Models” işi ilə geniş tanındı. NeurIPS məqaləsində müəlliflər ara əsaslandırma nümunələrinin kifayət qədər böyük modellərdə hesab və simvolik düşüncə tapşırıqlarının nəticəsini yaxşılaşdırdığını göstərirdilər. Bu, “hər modeldə və hər tapşırıqda həmişə işləyir” hökmü deyil; təcrübənin model, nümunə və ölçülən tapşırıqla bağlı nəticəsidir.

Sonrakı modellərdə düşünmə davranışı məhsulun özünə daxil edilə bilər. Buna görə köhnə “Gəlin addım-addım düşünək” cümləsi hər müasir modeldə xüsusi üstünlük yaratmaya bilər. Promptun məqsədi və qəbul meyarı yenə də açıq yazılmalıdır.

Gizli düşüncə zənciri ilə yoxlanıla bilən izah eyni deyil

Modelin daxili hesablaması, istifadəçiyə göstərilən əsaslandırma və real sübut üç ayrı şeydir. Daxili proses hər məhsulda görünməyə bilər. Görünən izah isə sonradan yaradılmış səliqəli mətn ola bilər. Sübut yalnız giriş məlumatı, mənbə, düstur, alət nəticəsi və təkrar yoxlama ilə yaranır.

OpenAI reasoning modelləri haqqında izahında o1 ailəsinin xam düşüncə zəncirini istifadəçiyə göstərmədiyini, bunun əvəzinə model tərəfindən hazırlanmış xülasə təqdim etdiyini bildirirdi. Bu qərar konkret məhsula aiddir; başqa model və açıq çəkili sistemlər fərqli davranış göstərə bilər. Praktik nəticə dəyişmir: görünən mətnə “modelin beyninin rentgeni” kimi yanaşmayın.

Chain of thought hansı tapşırıqlarda faydalıdır?

Düşüncə zənciri yalnız bir neçə asılı mərhələsi olan tapşırıqda məna qazanır. Cavabı tapmaq üçün əvvəlki addımın nəticəsi sonrakı addıma daxil olursa, işi bölmək faydalıdır. Tapşırıq tək çevirmə və ya sadə axtarışdırsa, ara izah əlavə xərc və mətn yarada bilər.

• Riyazi məsələ: verilənlər, düstur, hesab və yekun vahid ayrılır.
• Qaydalı təsnifat: hər şərt sıra ilə yoxlanır, ilk uyğun qayda qeyd edilir.
• Planlama: asılılıq, resurs, risk və sıra görünən olur.
• Sənəd müqayisəsi: eyni maddə iki mənbədə ayrı-ayrılıqda tapılıb ziddiyyət göstərilir.
• Kod diaqnostikası: simptom, ehtimal, test və müşahidə bir-birinə bağlanır.

Tərcümə, sadə xülasə, başlıq variantı və birbaşa məlumat çıxarışında isə əvvəl qısa promptu sınayın. Google-un mobil Gemini Nano üçün cari prompt dizaynı sənədi çoxaddımlı şərtli iş çətinləşəndə onu bir uzun cavab əvəzinə daha fokuslu model çağırışlarına bölməyi tövsiyə edir. Bəzən ən yaxşı “düşüncə zənciri” promptun içində yox, sistemin iş axınındadır.

Gizli düşüncə istəmədən 6 chain of thought promptu

Bu nümunələr daxili monoloqu tələb etmir. Onlar yoxlanacaq ara nəticələri və yekun cavabı ayırır. Mötərizə içlərini öz məlumatınızla dəyişin.

1. Riyazi hesab

Məsələni həll et. Cavabda yalnız bunları göstər:
1) verilən rəqəmlər və vahidlər;
2) istifadə olunan düstur;
3) ara hesabların nəticəsi;
4) yekun cavab və vahid.
Əskik verilən varsa hesab aparma, hansı məlumatın çatmadığını yaz.

2. İki təklifin müqayisəsi

A və B təklifini qiymət, əhatə, məhdudiyyət və risk üzrə müqayisə et.
Hər meyar üçün əvvəl sənəddən faktı, sonra qısa şərhi yaz.
Sənəddə olmayan üstünlüyü uydurma.
Yekunda qalib elan etmə; hansı şərtdə hansının uyğun olduğunu göstər.

3. Müştəri müraciətinin yönləndirilməsi

Müraciəti bu sıra ilə yoxla: təhlükəsizlik riski, hesab girişi,
ödəniş, texniki xəta, ümumi sual. İlk uyğun kateqoriyanı seç.
Çıxışda kateqoriya, mesajdan bir sübut və növbəti addımı ver.
İki kateqoriya eyni dərəcədə uyğundursa, insan baxışı tələb et.

4. Məqalənin fakt auditi

Mətndə yoxlanıla bilən iddiaları çıxar.
Hər iddia üçün verilən rəsmi mənbədə dəstəkləyən hissəni tap.
Nəticəni “dəstəklənir / qismən / tapılmadı” kimi işarələ.
Yalnız sonra düzəliş təklif et; mənbə yoxdursa fakt əlavə etmə.

5. Kod xətasının diaqnostikası

Simptom və log əsasında ən çox üç ehtimal yaz.
Hər ehtimal üçün onu təsdiqləyən bir təhlükəsiz test ver.
Test nəticəsi gəlmədən kodu yenidən yazma.
Yekun cavab: ehtimal, test, müşahidə, minimal düzəliş.

6. Layihə planının ardıcıllığı

Tapşırıqları asılılığa görə sırala.
Hər mərhələ üçün giriş, məsul şəxs, çıxış və qəbul meyarı yaz.
Paralel gedə bilən işi ayrıca göstər.
Məlum olmayan müddəti təxmin kimi işarələ, fakt kimi təqdim etmə.

Rol və sərhəd də lazım olduqda rol təyini texnikasını bu struktura əlavə edə bilərsiniz. Ancaq bütün üsulları bir prompta yığmaq məqsəd deyil. Yalnız ölçülən problemi düzəldən hissəni saxlayın.

Düşüncə zəncirinin nəticəsi necə yoxlanılır?

Ara addımların səliqəli görünməsi cavabın doğru olduğunu sübut etmir. Google Research-in məntiq səhvlərini tapmaq üzrə araşdırması sınaqdan keçirilən modellərin verilmiş düşüncə izindəki səhvi etibarlı şəkildə müəyyən etməkdə çətinlik çəkdiyini göstərirdi. Bu köhnə tədqiqatı bugünkü bütün modellərə birbaşa köçürmək olmaz, amma görünən əsaslandırmanı ayrıca yoxlamaq üçün yaxşı xəbərdarlıqdır.

1. Eyni tapşırıq üçün qısa baza promptu və mərhələli variant hazırlayın.
2. Asan, sərhəd, natamam və qəsdən ziddiyyətli nümunələri daxil edin.
3. Yalnız yekun cavabı yox, hər ara nəticənin mənbə və hesabını yoxlayın.
4. Düzgün cavab, kritik səhv, format və insan düzəlişi üzrə bal verin.
5. Mərhələli variant real yaxşılaşma vermirsə, daha qısa prompta qayıdın.

Prompt mühəndisinin qiymətləndirmə yanaşmasında olduğu kimi, test dəsti eyni qalmalıdır. Bir variantı asan, digərini çətin nümunələrlə sınamaq müqayisə deyil. Model və versiya dəyişəndə testi təkrar aparın; əvvəlki nəticəni daimi xüsusiyyət saymayın.

Chain of thought istifadə edərkən 5 tipik səhv

Ən çox rast gəlinən səhv texnikanı məqsədə çevirməkdir. Məqsəd modelə uzun düşüncə yazdırmaq deyil; daha düzgün, daha yoxlanılan və daha az insan düzəlişi tələb edən nəticə almaqdır. Bu alınmırsa, promptun əsas hissələrinə qayıdın: məqsəd, kontekst, giriş, mənbə, sərhəd və çıxış.