Mühasib axtarmazdan əvvəl nəyi dəqiqləşdirək?

Əvvəl bir səhifəlik iş təsviri hazırlayın. Biznesinizin nə satdığını, ödənişlərin haradan gəldiyini və hazırda hansı sənədlərin yarımçıq qaldığını yazın. Namizəddən qiymət istəyəndə həmin təsviri göndərin.

Özünüz üçün üç ayrı ehtiyac qeyd edin: gündəlik uçot, vergi işi və qərar vermək üçün hesabat. Gündəlik uçot dedikdə satış və xərc sənədlərinin qeydini nəzərdə tutun. Hesabatdan isə konkret sualınıza cavab istəyin: məsələn, gələn ay hansı ödənişləri planlaşdırmalıyam?

• Satış kanallarını sadalayın: mağaza, sayt, sosial şəbəkə və ya müqaviləli xidmət.
• Bank hesablarını, ödəniş kanallarını və istifadə etdiyiniz proqramı qeyd edin.
• İşçi, mal qalığı və xaricdən ödəniş kimi ayrıca izah tələb edən mövzuları yazın.
• Əvvəlki dövrdən qalan sənəd boşluqlarını gizlətmədən göstərin.
• Sizə lazım olan cavabı müəyyən edin: vergi hesabı, aylıq nəticə, yoxsa pul planı?

Şərti nümunə: Bakıda kiçik kafeniz olduğunu düşünün. İlk tapşırığı “bütün mühasibatlığı aparın” kimi verməyin. Kassa satışlarının, kart ödənişlərinin və təchizatçı sənədlərinin necə toplanacağını ayrıca soruşun.

Bir qovluğa son tamamlanmış ayın sənədlərini yığın. Namizədə əvvəlcə şəxsi məlumatları gizlədilmiş nümunə göstərin və hansı əlavə məlumatı istəyəcəyini soruşun. İlk söhbətdə canlı hesablarınıza geniş giriş verməyin.

Bank əməliyyatlarını hazırlamaq üçün biznes üçün bank hesabı bələdçisinə də baxa bilərsiniz. Görüşə hesabların və onlara çıxışı olan şəxslərin siyahısını gətirin.

Kiçik biznes üçün mühasib, bookkeeper, yoxsa vergi mütəxəssisi seçək?

Vəzifə adına görə deyil, ehtiyac siyahınıza görə seçim edin. Bookkeeper gündəlik maliyyə qeydlərini aparan şəxsdir; CPA isə Certified Public Accountant adlı peşəkar mühasib kvalifikasiyasıdır. SBA gündəlik işlər üçün bookkeeper, daha fərdi xidmət üçün CPA və alternativ olaraq onlayn xidmət seçimini göstərir. SBA-nın mühasibat dəstəyi izahı.

Bu müqayisəni Azərbaycanda konkret vəzifə və ya sertifikat tələbi kimi qəbul etməyin. Namizədə hansı işi şəxsən gördüyünü, hansını başqa mütəxəssisə yönləndirdiyini soruşun. Yerli tələbləri ayrıca izah etməsini istəyin.

Vergi mütəxəssisi biznesin hüquqi formasını seçmək barədə də məsləhət verə bilər; IRS bunu ABŞ kiçik biznesləri üçün qeyd edir. IRS-in xidmət dairəsi izahı.

Azərbaycanda belə qərarınız varsa, görüşə MMC və fərdi sahibkar seçimi barədə suallarla gedin. Namizəddən variantların vergi, gündəlik sənədləşmə və hüquqi tərəflərini ayırmasını istəyin. Hüquqi hissəni kimin yoxlayacağını ayrıca razılaşdırın.

Mühasib hansı maliyyə işlərini idarə etməlidir?

Xidmət siyahısını hər işin nəticəsi və təhvil vaxtı ilə yazın. SBA əsas maliyyə funksiyaları sırasında alınacaq pulları, ödənəcək borcları, mövcud pulu, bank qeydlərinin tutuşdurulmasını və əməkhaqqını sadalayır. SBA-nın maliyyə funksiyaları siyahısı.

Aşağıdakı bölgünü müqavilə müzakirəsi üçün başlanğıc kimi istifadə edin. Hər bəndin qarşısına işi görən şəxsi, yoxlayan şəxsi və təqdim ediləcək sənədi əlavə edin.

• Alınacaq pullar: sizə borcu olan müştərilərin siyahısını və ödəniş tarixlərini istəyin.
• Ödənəcək borclar: təchizatçılara çatacaq məbləğləri və tarixləri ayrıca göstərməyi tapşırın.
• Mövcud pul: bank və kassadakı vəsaiti razılaşdırılmış tarixə təqdim etdirməyi planlaşdırın.
• Bank tutuşdurması: bank çıxarışı ilə uçot qeydləri arasındakı fərqlərin siyahısını istəyin.
• Əməkhaqqı: hesablamanı kimin hazırlayacağını, yoxlayacağını və ödənişi kimin təsdiqləyəcəyini yazın.

Aylıq təhvil paketinə nə daxil edək?

Mən başlanğıc üçün dörd nəticə istəməyi tövsiyə edirəm: gəlir və xərclərin icmalı, borcların siyahısı, izah gözləyən əməliyyatlar və qarşıdakı ödənişlər. Sənədi sadəcə göndərməklə kifayətlənməyin. Ayın nəticəsini müzakirə etmək üçün qısa görüş də razılaşdırın.

Şərti nümunə: onlayn mağazanızda müştəri sifarişi qaytarıbsa, namizəddən satışın, geri ödənişin və çatdırılma xərcinin hesabatda necə görünəcəyini göstərməsini istəyin. Hazır cavab əvəzinə bir nümunə əməliyyatın sənəddən hesabata qədər yolunu izləyin.

Hesabatdakı rəqəmləri özünüz də müzakirə etmək üçün maliyyə hesabatını oxuma bələdçisindən istifadə edin. İlk görüşə başa düşmədiyiniz üç göstəricini seçib gətirin.

Mühasib seçərkən ilk görüşdə nə soruşaq?

Namizəddən ümumi vəd deyil, işinizi necə aparacağını izah etməsini istəyin. Bütün namizədlərə eyni sualları verin və cavabları bir cədvəldə qeyd edin. Müqayisə zamanı yalnız xoş ünsiyyətə əsaslanmayın.

1. Bizim fəaliyyətimizə oxşar hansı işlərlə məşğul olmusunuz?
2. Başlamaq üçün məndən hansı sənədləri istəyəcəksiniz?
3. Hər ay hansı sənədləri və hansı tarixdə alacağam?
4. Sənəd çatmayanda bunu mənə necə bildirəcəksiniz?
5. Hesabatda səhv tapılsa, düzəlişi kim edəcək və kim yoxlayacaq?
6. Mənimlə kim əlaqə saxlayacaq, həmin şəxs olmayanda kim cavab verəcək?
7. Xidmət dayansa, qeydlərimi və fayllarımı necə alacağam?

ABŞ üçün IRS peşəkarın məlumatlarını və iş tarixçəsini yoxlamağı, qiyməti əvvəldən soruşmağı və ilboyu əlçatanlığını dəqiqləşdirməyi tövsiyə edir. IRS-in mütəxəssis seçimi tövsiyələri.

Öz seçiminizdə də təqdim edilən sertifikatın adını və onu verən qurumu soruşun. Təcrübəni müzakirə edərkən başqa müştərinin məxfi sənədini istəməyin. Şəxsi məlumatları çıxarılmış nümunə və ya görüş üçün hazırlanmış şərti hesabat istəyin.

Cavabın keyfiyyətini necə qiymətləndirək?

Bir rəqəmin haradan gəldiyini soruşun. Namizəddən əvvəl sadə izah, sonra onu təsdiqləyən sənəd nümunəsi istəyin. “Siz bunları bilməsəniz də olar” cavabı ilə kifayətlənməyin.

Proqram mövzusunda da konkret olun: məlumatı kim daxil edəcək, siz nəyi görə biləcəksiniz, çıxarış hansı formatda veriləcək? Mühasibatlıq proqramları müqayisəsinə baxarkən bu sualları seçim meyarı kimi götürün.

Mühasiblik xidməti qiymətini necə müqayisə edək?

Hər namizəddən eyni iş siyahısına yazılı qiymət alın. Təklifdə aylıq xidmətlə əvvəlki dövrün sənədlərinin düzəldilməsini ayrı göstərməyi istəyin. Sonra əlavə işin necə qiymətləndiriləcəyini soruşun.

SBA bildirir ki, CPA xidməti adətən onlayn xidmətdən baha olur, amma daha fərdi dəstək verə bilər. Bunu Azərbaycan üçün qiymət göstəricisi kimi istifadə etməyin. SBA-nın xidmət və xərc müqayisəsi.

• Aylıq məbləğə daxil olan işləri sətir-sətir yazdırın.
• Sənəd və əməliyyat həcmi üçün məhdudiyyət olub-olmadığını soruşun.
• Proqram, məsləhət görüşü və hesabat düzəlişini ayrıca dəqiqləşdirin.
• Əlavə ödəniş tələb edən işə başlamazdan əvvəl razılıq qaydasını yazın.
• Xidmətdən ayrılma və məlumatların təhvili şərtlərini müqayisə edin.

Şərti müqayisə: bir təklifdə yalnız sənəd qeydi, digərində isə sənəd qeydi və aylıq müzakirə varsa, əvvəl xidmətləri eyniləşdirin. Hər iki namizəddən eyni paket üçün yekun təklif istəyin. Qiymət fərqini bundan sonra qiymətləndirin.

Müqaviləyə “digər xidmətlər” kimi açıq ifadə yazıldıqda nümunələr tələb edin. Bir vergi məktubuna cavab, köhnə sənədin düzəldilməsi və əlavə görüş barədə ayrıca soruşun. Büdcənizi məhz razılaşdırdığınız işlərə görə qurun.

Mühasib sənədləri hazırlayırsa, məsuliyyət kimdə qalır?

Yoxlama və təsdiq addımını öz iş planınızda saxlayın. IRS açıq bildirir ki, ABŞ vergi ödəyicisi bəyannaməni kim hazırlamasından asılı olmayaraq oradakı məlumatlara görə məsuldur və imzalamazdan əvvəl onu yoxlamalıdır. IRS-in məsuliyyət barədə izahı.

Azərbaycan üzrə məsuliyyət bölgüsünü bu ABŞ qaydasından çıxarmayın. Yerli mütəxəssisdən sizin fəaliyyətinizə aid öhdəlikləri və müqavilədəki məsuliyyət bəndlərini yazılı izah etməsini istəyin. Burada yerli vergi dərəcəsi və ya hüquqi nəticə müəyyən edilmir.

Təsdiqdən əvvəl nə istəyək?

• Təqdim ediləcək sənədin son versiyasını alın.
• Əsas rəqəmlərin hansı sənədlərdən götürüldüyünü soruşun.
• Aydın olmayan məbləğləri ayrıca qeyd edib izah istəyin.
• Təqdimetmə təsdiqini və son versiyanı öz arxivinizdə saxlayın.

Giriş hüquqlarını da yazılı bölüşdürün. Mümkün olduqda ayrıca istifadəçi hesabı açın və yalnız iş üçün lazım olan səlahiyyəti verin. Ödənişi hazırlamaqla onu təsdiqləmək vəzifələrini ayrı razılaşdırın.

Əvvəlki dövrlərin sənədləri qarışıqdırsa, vergi yoxlamasına hazırlıq bələdçisini sənəd siyahısı qurmaq üçün oxuyun. Çatışmayan hər sənədin yanında onu kimin tapacağını qeyd edin.

Bu həftə seçimi necə tamamlayıb işə başlayaq?

Seçimi bir həftəlik konkret tapşırıqlara bölün. Son qərarı verməzdən əvvəl xidmət təklifini, sənəd siyahısını və ilk təhvil tarixini yazılı alın. Həll olunmamış sualları ayrıca saxlayın.

1. İlk gün: ehtiyac təsvirini və sənəd nümunələrini hazırlayın.
2. Sonrakı günlər: seçdiyiniz namizədlərlə eyni suallar üzrə danışın.
3. Müqayisə günü: xidmət, əlaqə qaydası, qiymət və məlumat təhvilini tutuşdurun.
4. Başlanğıc görüşü: məsul şəxsləri, sənəd tarixlərini və ilk hesabatı razılaşdırın.

İlk ayın sonunda üç şeyi yoxlayın: razılaşdırılmış sənədlər gəlibmi, açıq suallar cavablandırılıbmı, siz növbəti ödənişləri görə bilirsinizmi? Çatışmayan nəticəni “xidmət zəifdir” kimi ümumiləşdirməyin. Hansı sənədin hansı tarixdə çatmadığını yazın.

Pul planını birlikdə müzakirə etmək üçün pul axınını idarə etmək bələdçisindən həftəlik suallar seçin. Mühasibinizdən həmin sualları cavablandıracaq məlumatın hansı hesabatda görünəcəyini göstərməsini istəyin.