Domen necə alınır? (.az və beynəlxalq domenlər)

Şirkət beş il işləyir, saytı da var. Bir gün məlum olur ki, domen podratçının adına qeydiyyatdadır, podratçı isə telefona cavab vermir. Bu hekayə o qədər tez-tez təkrarlanır ki, domen mövzusunun ən vacib qaydası texniki deyil: ünvan sizin adınıza olmalıdır.

Domen almaq beş dəqiqəlik əməliyyatdır; düzgün almaq isə bir neçə qərar tələb edir: hansı ad, hansı sonluq, hansı qeydiyyatçı, hansı təhlükəsizlik. Bu yazı hamısını sıra ilə keçir; sonda .az-a xas incəliklər də var.

Ad seçimi: dörd praktik qayda

• Qısa və diktə edilə bilən: telefonla deyəndə hərf-hərf izah tələb etməyən ad. "Q, yoxsa G?" sualı yaradan adlar itki mənbəyidir.
• Defissiz və rəqəmsiz: mümkün olduqca. Hər defis şifahi çatdırmada bir səhv ehtimalıdır.
• Brend adına yaxın: sosial profillərdəki adla üst-üstə düşsün; axtaran adam tapa bilsin.
• Gələcəyə açıq: "bakisalonu.az" bu gün dəqiq görünür, sabah ikinci filial açanda dar gəlir.

Bir yoxlama vərdişi: adı seçməzdən əvvəl sosial şəbəkələrdə və Google-da axtarın. Eyni adlı fəal biznes varsa, hüquqi yox, praktik problem var; qarışıqlıq hər iki tərəfə müştəri itirdir.

.az yoxsa .com? Bəlkə hər ikisi

Qərar məntiqi: auditoriya Azərbaycandadırsa, .az əsas ünvandır. Beynəlxalq plan varsa və ya olacaqsa, .com-u da eyni gündə alın; ildə on-on beş dollarlıq bu ehtiyat gələcəkdə adınızın başqasında olmaması deməkdir. İki domenin biri əsas olur, digəri ona yönləndirilir.

Qeydiyyat addımları

• Qeydiyyatçı seçin: .az üçün rəsmi akkreditə olunmuş yerli qeydiyyatçılar, beynəlxalq sonluqlar üçün tanınmış qlobal xidmətlər.
• Adın boş olduğunu yoxlayın; boşdursa, dərhal alın: domen bazarında "sabah alaram" adətinin qurbanları çoxdur.
• Qeydiyyat məlumatlarını öz adınıza (və ya şirkət adına) yazın; e-poçt kimi daimi istifadə etdiyiniz ünvanı göstərin.
• Minimum 1 il ödəyin; kritik biznes domenlərində 2–3 illik qeydiyyat + avtomatik uzatma daha təhlükəsizdir.
• DNS idarəetməsinə girişinizin olduğunu təsdiqləyin; sayt köçürmələrində bu panel açar rolunu oynayır.

Sahiblik təhlükəsizliyi: üç mütləq qayda

Birincisi, yuxarıda dediyimiz: qeydiyyat öz adınıza. Podratçı prosesi apara bilər, amma hesab sizin olmalıdır. İkincisi: qeydiyyatçı hesabına güclü parol + iki mərhələli doğrulama; domen oğurluğu adətən e-poçt/hesab ələ keçirməklə başlayır. Üçüncüsü: uzatma tarixini təqvimə yazın və avtomatik uzatmanı açın; vaxtı ötmüş domenin başqası tərəfindən tutulması bahalı və bəzən dönüşü olmayan itkidir.

Bir də transfer kilidi var: qeydiyyatçı panelində domain lock aktiv olsun. Bu, icazəsiz köçürmə cəhdlərinə qarşı standart qoruyucudur.

Alandan sonra: domen saytla necə birləşir?

Domen ünvandır, sayt isə hostinqdə yaşayır; ikisini DNS yazıları bağlayır. Praktikada bu, qeydiyyatçı panelində iki-üç yazının (A record və ya nameserver) dəyişdirilməsidir; hosting provayderi dəqiq dəyərləri verir. Dəyişikliyin yayılması bir neçə saatdan bir günə qədər çəkə bilər. Hosting seçimi hələ qabaqdadırsa, hosting bələdçisi meyarları verir; ümumi ardıcıllıq isə sayt yaratmaq yazısında bir yerdədir.

Mənbələr və növbəti oxu

Mənbəni harada yoxlamaq lazımdır

Qeydiyyat qaydaları və qiymətlər dəyişkəndir; cari şərtləri rəsmi mənbələrdə təsdiqləyin.

• whois.az: .az domenlərinin yoxlanması və qeydiyyat qaydaları
• ICANN — domain sahibi hüquqları: beynəlxalq domenlərdə qaydalar

Mövzunun davamı

Ünvandan sonrakı addımlar bu yazılardadır:

• Hosting seçimi 2026: real test və müqayisə
• Sayt necə yaradılır? Sıfırdan addım-addım
• SSL sertifikat nədir və niyə vacibdir
• Wix, WordPress, yoxsa Tilda?
• Bu mövzudakı digər yazılar

Domen ən ucuz, amma ən uzunömürlü rəqəmsal aktivinizdir. Beş dəqiqəlik qeydiyyatı bu gün edin; ad bazarında gözləmək heç vaxt xeyrinizə işləmir.