İstehsal etmək, yoxsa kənardan almaq qərarında dəyişən gələcək pul xərclərini və boşalan vaxtın mümkün töhfəsini müqayisə edin. Bu məqalədən sonra iki yolu hesablayıb təchizatçı qiymətinin şərti yuxarı həddini göstərən kart hazırlaya biləcəksiniz.
Son yenilənmə: 29 oktyabr 2026.
İstehsal etmək, yoxsa kənardan almaq nəyi dəyişir?
İstehsal etmək, yoxsa kənardan almaq qərarında eyni sayda yararlı məhsulun iki mənbəyini müqayisə edirik. Məqsəd hazırda hansı təchizatçının ucuz olduğunu sıralamaq deyil. Daxili istehsalı dayandıranda həqiqətən hansı gələcək ödənişlərin yox olduğunu və boşalan vaxtın başqa işə yarayıb-yaramadığını müəyyən etmək lazımdır.
Bu məşqdə bir aylıq dövrdə eyni keyfiyyətli 100 komponent lazımdır. Ya hamısı daxildə hazırlanır, ya hamısı kənardan alınır. Qarışıq mənbə, hissəli sifariş, yeni avadanlıq və işçi ixtisarı modelləşdirilmir. Məhsulun satış qiyməti hər iki yolda eyni olduğuna görə əsas məhsulun gəlirini iki tərəfdə də əlavə etməyə ehtiyac yoxdur.
Bütün məbləğlər şərti tədris girişləridir, real təklif, Anarın işi və ölçülmüş qənaət deyil. Hesab proqramla ayrıca icra edilib. İstehsal, təchizatçı yoxlaması və real kompüterdə fayl saxlama sınağı aparılmayıb. Təchizatçı təkliflərinin müqayisəsi yalnız iki xarici təklifin alış məbləğini hesablayır; burada daxili istehsal da alternativdir.
Eyni nəticəni və gələcək xərc girişlərini sabitləyin
Dövr bir aydır, ehtiyac 100 tam və yararlı vahiddir. Bu nümunədə daxili çıxışın hamısı yararlıdır, kənar tərəf də 100 qəbul olunan vahid verir. İtki və əlavə sifariş yoxdur. Real istehsalda çıxış faizi fərqlidirsə, material alışını və alınacaq sayını buna uyğun yenidən hesablayın; 100 xam vahidi 100 yararlı vahidlə qarışdırmayın.
Hər iki yol eyni tarixə və keyfiyyətə çatmalıdır. Pul müqayisəsi qısa dövr üçün nominaldır, diskontlaşdırma tətbiq edilmir. Vergi və valyuta fərqi olmadığı, bütün məbləğlərin eyni müqayisə əsasında olduğu fərz edilir. Uzun dövr və fərqli ödəniş tarixləri varsa, bu sadə nominal cəmdən daha geniş model lazımdır.
ACCA-nın uyğun xərc yanaşması seçimlə dəyişən gələcək pul axınlarını ayırır. OpenStax daxildə hazırlamaqla kənardan almağı həm xərc, həm də qeyri-maliyyə şərtləri üzrə müqayisə edir. Aşağıdakı rəqəmlər həmin mənbələrdən götürülməyib; açıq yaradılmış məşqdir. Mənbələr real təchizatçının etibarlılığını təsdiqləmir.
| Daxili gələcək ödəniş | 100 vahid üçün AZN |
|---|---|
| Material | 400 |
| Yalnız bu iş görüləndə ödənən əmək | 300 |
| Dəyişən enerji və sərf | 100 |
| Yalnız daxili yolda lazım olan hazırlıq | 100 |
| Hər iki yolda qalan bölüşdürülmüş sabit xərc | 300 |
Əmək sətrindəki 300 yalnız daxili istehsal seçiləndə ödənən əlavə iş haqqıdır. Onsuz da ödənəcək aylıq maaşı bu sətrə köçürmək olmaz. Hazırlığın 100 ödənişi də bu ayın seçimi ilə tam aradan qalxır. Sabit adlanan hər xərc dəyişməz deyil; vacib olan onun həqiqətən qaçınıla bilməsidir.
Dəyişməyən xərci qərar fərqindən ayırın
Daxili yolun qaçınılan gələcək ödənişi 400+300+100+100 = 900 AZN-dir. Hər iki yolda qalacaq 300 ümumi sabit xərc fərqi dəyişmir. Onu daxili yolun üstünə qoyub kənar yoldan silmək alınan məhsulu süni ucuz göstərər. İstəsəniz 300-ü iki sütunda da saxlayın; nəticənin fərqi yenə eyni olmalıdır.
Köhnə avadanlığın alış qiyməti və balans dəyəri bu məşqdə dəyişmir. Bunları yeni pul çıxışı kimi əlavə etmirik. Avadanlığın satışı və ya icarəyə verilməsi də bu ssenaridə yoxdur. Təmir, yoxsa dəyişmə hesabı həmin aktivin saxlanması və dəyişdirilməsi üzrə başqa qərardır, bu ayın komponent mənbəyini seçmir.
Kənar təklif üçün vahid qiymət 9 AZN-dir. Yüz vahidə 900, bir çatdırılma 50, əlavə qəbul yoxlaması 50 edir. Beləliklə tam kənar ödəniş 1.000 AZN-dir. Əlavə quraşdırma, qüsur, geri qaytarma və keçid haqqı olmadığı açıq fərz edilir. Faktiki təklifdə bunlar naməlumdursa, sıfır yazıb 1.000 yekununu təsdiqləməyin.
Boşalan vaxt istifadə olunmasa, yalnız bu iki pul məbləğini müqayisə edirik: daxili 900, kənar 1.000. Daxili yol 100 aşağıdır. “Kənar almaq həmişə bahadır” nəticəsi çıxmır; hələ vaxtın alternativ istifadəsini əlavə etməmişik. Mənfəət marjası isə satışın başqa ölçüsüdür, bu xərc fərqini xalis mənfəət adlandırmırıq.
Boşalan vaxtın faydasını yalnız bir dəfə sayın
Daxili iş 200 məhdud avadanlıq dəqiqəsini tutur. Kənardan almaq bu dəqiqələrin hamısını eyni ayda azad edir. Məşq şərtinə görə artıq mövcud alternativ tələb 40 tam vahiddir; hər vahid 5 eyni avadanlıq dəqiqəsi istifadə edir. Başqa resurs və tarix məhdudiyyəti yoxdur. Deməli 40×5 = 200 dəqiqə sığır, əlavə tutum uydurulmur.
Alternativ məhsulun vahid daxilolması 12, bütün əlavə pul xərci 7 AZN-dir. Xalis əlavə töhfə 12−7 = 5, ümumi töhfə 40×5 = 200 AZN-dir. Bu gəlirin hamısı deyil: 480 daxilolmadan 280 əlavə xərc çıxılır. Müştəri tələbi və tutum burada yalnız şərti veriləndir; real işdə onların sübutu olmadan 200 fayda yazmaq olmaz.
Daxili yol: qaçınılan ödəniş900 Kənar yol: tam ödəniş1000 − alternativ töhfə200 = 800 Kənar minus daxili:800−900 = −100 Mənfi işarə bu ssenaridə kənar yolun aşağı müqayisə xərcidir.
Eyni fərqi dəyişiklik körpüsü ilə yoxlayın: kənardan almaq 1.000 yeni ödəniş yaradır, daxildəki 900-ü aradan qaldırır, əlavə işdən 200 xalis töhfə gətirir. 1.000−900−200 = −100. Alternativ təqdimatda 200-ü daxili yolun itirilən imkanı kimi əlavə etmək olar: daxili 1.100, kənar 1.000. Bu iki təqdimatı eyni cədvəldə birlikdə tətbiq etmək 200-ü iki dəfə sayar.
Bu, çox məhsullu məhsul qarışığı üçün universal optimallaşdırma deyil. Burada yalnız əvvəlcədən verilmiş bir alternativ işin sığması yoxlanır. Bir neçə rəqib iş, minimum partiya və ya ikinci məhdud resurs varsa ən yaxşı alternativ töhfəni ayrıca sübut etmək lazımdır.
Təchizatçı qiymətinin yuxarı həddi nədir?
Vahid təklif qiymətini q adlandıraq. Digər kənar ödənişlər 50+50 = 100-dür. Alternativ töhfə 200 qalırsa, kənar yolun müqayisə xərci 100q+100−200 olur. Daxili 900 ilə bərabərlik üçün 100q−100 = 900, yəni q = 10 AZN alınır. Bu, şərti xərc bərabərliyi həddidir, satınalma icazəsi deyil.
| Vahid təklif | Kənar xərc, töhfədən sonra | Daxili ilə fərq |
|---|---|---|
| 9,90 | 890 | −10 |
| 10,00 | 900 | 0 |
| 10,10 | 910 | +10 |
Alternativ iş yoxdursa, töhfə açıq ssenari kimi sıfırdır. Bu halda 100q+100 = 900 və qiymət həddi 8 AZN olur. İlk 9 AZN təklifində daxili yol 100 aşağı çıxır. Naməlum tələbi sıfır faktı kimi göstərməyin: “alternativ iş yoxdur” təsdiqi ilə “məlumat yoxdur” eyni deyil.
Alternativ tələb yalnız 20 vahid olsa, 100 dəqiqə istifadə edilir, 100 boş qalır, töhfə 100 olur. Qiymət həddi 9 AZN-ə düşür və ilkin təklifdə yollar bərabərləşir. Beləliklə 10 AZN həddi boşalan bütün vaxtın avtomatik gəlir yaratmasından yox, 40 vahidlik açıq tələb fərziyyəsindən doğur.
Hesab ucuz çıxsa da nəyi açıq saxlamalısınız?
Bir ay üçün yazılmış ləğv edilə bilən xərc gələn ay üçün eyni olmaya bilər. Müqavilə, işçi ödənişi və hazırlıq haqqının hansı dövrdə yox olduğunu yazılı yoxlayın. Keyfiyyət nümunəsi, təhvil tarixi, qəbul qaydası və davamlı təchizat təsdiqlənməyibsə, aşağı hesab qiyməti bu boşluğu bağlamır.
Alternativ məhsulun satışı hazır pul kimi həmin gün gəlməyə bilər. Materialın ödənişi, təchizatçıya avans və müştərinin ödəmə tarixi üçün ayrıca pul axını planı qurun. Bu model yalnız dövr üzrə nominal fərqdir, maliyyələşdirmənin mövcudluğunu və qorunan ehtiyatı yoxlamır.
Məhsul sınağı, çatışmayan sertifikat və gizli texnologiyanın paylaşılması barədə cavab yoxdursa, qərarı saxlayın. Burada real şirkət və ya şəxs barədə keyfiyyət iddiası verilmir. Yekun kartın faydası təkcə ucuz sütunu göstərmək deyil, hansı şərtin nəticəni dəyişə biləcəyini görünən saxlamaqdır.
15 dəqiqəlik qərar kartını tamamlayın
Windows-da Başlatdan Notepad açıb yeni boş sənəd yaradın; hesab üçün Başlatdan ayrıca Calculator açın. İlk hissədə 100 yararlı vahidi, bir aylıq dövrü və giriş mənbələrini yazın. Dəyişməyən xərci ayrı göstərin, iki yolun ödənişini və alternativ işin dəqiqə yoxlamasını köçürün. Vaxt hədəfdir, ölçülmüş icra müddəti deyil.
Şərti V1:100 yararlı vahid; bir ay; hamısı daxili və ya kənar Daxili qaçınılan:400+300+100+100=900 Hər iki yolda qalan sabit300: fərqə təsir0 Kənar:100×9+50+50=1000 Azad vaxt200; alternativ40×5dəq=200; töhfə40×(12−7)=200 Kənar müqayisə800; daxili900; fərq−100 Qiymət həddi10; sınaqlar9,90/10/10,10 Alternativ yoxdur: hədd8; daxili yol100 aşağı Açıq sübutlar, sahib və növbəti yoxlama:[...]
File → Save As ilə Documents qovluğunda istehsal-almaq-V1.txt saxlayın. Ad mövcuddursa yeni ad seçin. Faylı bağlayıb həmin qovluqdan yenidən açın. 900, 1.000, 200 və −100 rəqəmlərinin mənbələrini, 10 həddini və 8-lik sıfır-alternativ ssenarisini yoxlayın. Bu addımlar oxucu üçün təlimatdır, aparılmış masaüstü sınağı deyil.
Sonda nəticəni qərar reyestrinə şərtləri ilə yazın: “verilmiş alternativ tələb mümkün olsa kənar yol aşağıdır; yoxdursa daxili yol aşağıdır; keyfiyyət və təhvil yoxlanmalıdır.” Naməlumları doldurmadan sifariş göndərməyin. Bu kart hesabı təkrar edən həmkarın nəticəni və onun sərhədini eyni anda görə bilməsi üçündür.
Tez-tez verilən suallar
Bölüşdürülmüş sabit xərci silmək qənaətdirmi?
Yalnız real gələcək ödəniş aradan qalxırsa. Hər iki yolda qalan xərc müqayisə fərqini dəyişmir.
Alternativ məhsulun bütün gəlirini fayda yaza bilərəm?
Xeyr. Bütün əlavə xərclər çıxıldıqdan sonra qalan və həqiqətən mümkün töhfə lazımdır.
Boşalan vaxt istifadə olunmasa hədd nədir?
Bu şərti girişlərdə alternativ töhfə sıfır olanda vahid təklifin bərabərlik həddi 8 AZN-dir.
10 AZN həddi alış icazəsidirmi?
Xeyr. Bu yalnız verilmiş xərc və alternativ tələb fərziyyələrinin hesab həddidir; keyfiyyət, tarix və pul ayrıca yoxlanır.
