Satış gəliri fərqi faktiki satış məbləği ilə plan arasındakı fərqdir. Bu məqalədən sonra bir məhsul üçün həmin fərqi qiymət və say hissələrinə ayırıb cəmi yenidən tutuşduran iş vərəqi hazırlaya biləcəksiniz.
Son yenilənmə: 29 oktyabr 2026.
Hansı satış gəliri fərqini hesablayırıq?
Ayın satış məbləği plana yaxın qalıb, amma satılan say azalıb. Bu iki xəbər zidd deyil: vahidə düşən qiymət artımı say azalmasını örtə bilər. Əvvəl ümumi fərqi iki yoxlanılan hissəyə ayırın. Sonra hansı sənədə baxacağınızı seçin. Bu hesab reklamın nəticəyə səbəb olduğunu və ya qiymət artımının düzgün qərar olduğunu sübut etmir.
Burada yalnız bir məhsul kodu, eyni ölçü vahidi, bir ay və AZN var. Plan büdcədə əvvəlcədən saxlanmış say və qiymətdir. Fakt həmin aya aid xalis satış və satılan saydır. Müxtəlif məhsulları bir orta qiymətə yığmırıq. Məhsul qarışığının dəyişməsini ayrıca həll etmədən belə nəticəni bütün mağazanın qiymət təsiri adlandırmaq olmaz.
Aşağıdakı rəqəmlər müəllifin yaratdığı şərti tədris nümunəsidir. Anarın real müştərisi və ya ölçülmüş biznes nəticəsi deyil. Hesablamalar proqramla icra edilib, saxlanmış nəticə yenidən oxunub. Mühasibat proqramında əməliyyat və masaüstündə istifadəçi sınağı aparılmayıb. Mənfəət marjası başqa hesabdır: bu yazıda xərc və mənfəət hesablamırıq.
Dörd giriş rəqəmini eyni əsasda saxlayın
Başlıqda ayı, məhsul kodunu, valyutanı və vahidi yazın. Sonra plan sayını, plan qiymətini, fakt sayını və faktiki xalis satış məbləğini götürün. Planı nəticəni gördükdən sonra dəyişməyin. Yenilənmiş plan ayrıca müqayisə ola bilər, lakin ilkin planın yerini səssiz tutmamalıdır.
| Giriş | Şərti V1 | Mənası |
|---|---|---|
| Plan sayı | 100 | Ədəd |
| Plan qiyməti | 20 AZN | Bir ədəd üçün |
| Fakt sayı | 90 | Eyni məhsulun ədədi |
| Fakt xalis satış | 1.980 AZN | Eyni ay və vergi əsası |
Bu nümunədə vergi hesabdan çıxarılıb, endirimlər fakt satışında artıq nəzərə alınıb, qaytarma yoxdur. Real faylda qaytarma varsa satış məbləği və sayının eyni qayda ilə düzəldildiyini təsdiqləyin. Keçən ayın qaytarmasını bu ayın sayına qarışdırmaq qiymət hesabını poza bilər. Çatdırılma gəlirini məhsul qiymətinə əlavə etməyin, əgər planda da eyni əsas yoxdur.
Fakt qiymətini ayrıca soruşmaq əvəzinə 1.980/90 = 22 AZN kimi çıxara bilərsiniz. Bu, həmin məhsulun reallaşmış orta qiymətidir, vitrin qiyməti deyil. Mənbə yuvarlaq qiymət göstərirsə ilkin satış məbləğini saxlayın. Qismən ödənişi satışdan çıxmayın: ödəniş bölgüsü satışın məbləğindən fərqli məsələdir.
Əvvəl plan məbləğindən say təsirinə keçin
Seçdiyimiz yol əvvəl sayı dəyişir, qiyməti isə plan səviyyəsində saxlayır. Buna say-əvvəl yolu deyirik. Başlanğıc məbləğ 100×20 = 2.000 AZN-dir. Faktiki 90 ədədi plan qiyməti ilə hesablasaq 90×20 = 1.800 alınır. Aradakı mənfi 200 say hissəsidir. Bu mərhələdə fakt qiymətini istifadə etmirik.
Plan məbləği = 100 × 20 = 2000 Fakt sayı, plan qiyməti = 90 × 20 = 1800 Say hissəsi = (90 − 100) × 20 = −200
Mənfi işarə bu körpüdə satış məbləğini planla müqayisədə azaldan hissəni göstərir. Bu, komandanın zəif işlədiyi hökmü deyil. Planın həddən artıq yüksək olması, məhsulun satışda olmaması və ya başqa səbəb üçün ayrıca sübut lazımdır. Hesab səbəb seçmir, araşdırılacaq fərqi göstərir.
Nəticənin yanına “plan qiyməti ilə qiymətləndirilmiş say fərqi” yazın. ACCA materiallarında mənfəət və töhfə üzrə satış həcmi fərqləri də var. Onlar vahid mənfəət və ya töhfədən istifadə edir. Biz isə xalis satış gəlirini tutuşdurduğumuz üçün burada 20 AZN plan satış qiymətindən istifadə edirik. Bu göstəriciləri eyni ad altında qarışdırmayın.
Sonra qiymət hissəsini və yekun cəmi tapın
İndi 1.800 AZN aralıq məbləğindən faktiki 1.980-ə keçin. Qiymət hissəsi 1.980−1.800 = müsbət 180 AZN-dir. Eyni nəticə (22−20)×90 ilə alınır. ACCA-nın qiymət fərqi izahı faktiki sayı plan və fakt qiymətində müqayisə edir. International BSF dərsində gəlir üzrə say və qiymət düsturları ayrıca verilir.
| Mərhələ | Dəyişmə, AZN | Yığılan məbləğ, AZN |
|---|---|---|
| İlkin plan | 2000 | |
| Say hissəsi | -200 | 1800 |
| Qiymət hissəsi | 180 | 1980 |
| Fakt | -20 | 1980 |
Son sətirdəki mənfi 20 ümumi fərqdir, əlavə üçüncü dəyişmə deyil. Nəzarət belədir: −200+180 = −20 və 1.980−2.000 = −20. Ümumi satış planın bir faiz altındadır, lakin iki hissəni ümumi faizdən hesablamaq lazım deyil. Əvvəl pul məbləğlərini tutuşdurun, sonra istəyirsinizsə ümumi fərqi 2.000-ə bölün.
Qiymət hissəsinin müsbət olması mənfəətin artması demək deyil. Məhsul xərci və digər xərclər burada yoxdur. Eyni qaydada satışın azalması bank hesabına həmin ay daha az pul daxil olduğunu göstərmir. Ödəniş vaxtlarını pul axını planında ayrıca yoxlayın.
Niyə iki fərqli yolun hissələri dəyişə bilər?
Həm say, həm qiymət dəyişəndə onların birgə hissəsini hansı addıma verdiyinizi seçmək lazımdır. Biz əvvəl sayı dəyişdiyimiz üçün qiymət addımında fakt sayından istifadə etdik. Əks yolu seçsəniz əvvəl 100×22 = 2.200, sonra 90×22 = 1.980 alınar. Orada qiymət hissəsi müsbət 200, say hissəsi mənfi 220 olar. Yenə ümumi fərq mənfi 20-dir.
Bu iki cütü qarışdırıb müsbət 200 ilə mənfi 200-ü toplamayın. Belə qarışıq yol səhvən sıfır fərq verər. İş vərəqinin başında yolu yazın və bütün dövrlərdə eyni qaydanı saxlayın. Yol dəyişikliyi varsa hər iki versiyanı ayrıca saxlayıb müqayisə məhdudiyyətini göstərin.
Say-əvvəl yolunun tək həqiqi səbəb bölgüsü olduğunu demirik. Bu, məbləği tam tutuşduran elan edilmiş hesablama qaydasıdır. Qiymət artımı say azalmasına səbəb olubmu sualı üçün müştəri, təklif, vaxt və digər təsirlər barədə əlavə araşdırma lazımdır. Müştəri konsentrasiyası da başqa istiqamətdə yoxlamadır: satışın kimdən asılı olduğunu göstərir, qiymət-say körpüsünü əvəz etmir.
Sıfır, natamam və uyğun gəlməyən məlumatda dayanın
Fakt sayı sıfır, fakt satış məbləği də sıfırdırsa fakt qiyməti hesablamayın. Say hissəsi (0−100)×20 = mənfi 2.000, qiymət hissəsi 0−0×20 = sıfırdır. Körpü bağlanır, amma “fakt qiyməti sıfırdır” nəticəsi çıxmır. Fakt sayı sıfır olduğu halda müsbət satış məbləği varsa bu sadə məhsul modeli ilə davam etməyin.
Plan sayı sıfır olduqda plan gəliri də sıfırdır. Pul fərqini göstərmək mümkündür, lakin plan gəlirinə nisbətdə faiz hesablanmır. Plan qiyməti də təqdim edilməyibsə yeni məhsul üçün onu özünüz uydurmayın. Mənbə sahibindən baza istəyin və həmin gün üçün qiymət-say bölgüsünü açıq saxlayın.
Boş xana, mənfi say, qarışıq valyuta, fərqli məhsul kodu və fərqli ölçü vahidi təsdiq üçün dayanma səbəbidir. Mənfi satış qaytarma və düzəliş ola bilər; bu nümunə onu avtomatik emal etmir. Yuvarlaqlaşdırmanı aralıq addımlarda yox, təqdimatda edin. Əvvəl iki məbləğin eyni qəpik dəqiqliyi ilə tutuşduğunu yoxlayın. Düzəliş üçün ilkin faylın surətini saxlayın.
15 dəqiqədə hansı iş vərəqini hazırlaya bilərsiniz?
Windows-da Başlatdan Notepad-i açıb yeni boş sənəd yaradın. Başlatdan Calculator-u da ayrıca açın. Başlığı, dörd girişi, üç mərhələni və nəzarət bərabərliyini sənədə köçürün. Hesabı Calculator-da ayrıca təkrarlayın; Notepad düsturları hesablamır. On beş dəqiqə bu kiçik nümunə üçün plan hədəfidir, müşahidə edilmiş istifadəçi müddəti deyil.
Şərti V1; bir məhsul; AZN; bir ay; say-əvvəl Plan:100 ədəd ×20=2000 Fakt:90 ədəd; xalis satış1980; orta qiymət22 Aralıq:90×20=1800 Say−200; qiymət+180; cəm−20 Nəzarət:1980−2000=−20 İstisna:real mənbələr hələ daxil edilməyib Növbəti yoxlama:qiymət və say sənədlərini təsdiqlə
Notepad-də File → Save As seçin, Documents qovluğunda satis-ferqi-V1.txt adı ilə saxlayın. Eyni ad varsa başqa versiya adı seçin, mövcud faylın üzərinə yazmayın. Notepad-i bağlayın; File Explorer-də Documents-i açıb həmin faylı yenidən açın. Dörd girişi, 1.800 aralıq məbləğini və mənfi 20 nəzarətini tapın. Sonra sıfır fakt sayı sınağını ayrıca V2-də qeyd edin.
Bir qərar seçin: məsələn, reallaşmış qiymətin mənbəsini yoxlamaq. Qərar reyestrində məsul şəxsi və tələb olunan sənədi yazın. Hesabın bitməsi qiyməti dəyişmək, reklamı dayandırmaq və ya işçini qiymətləndirmək üçün təkbaşına əsas deyil.
Tez-tez verilən suallar
Bu fərq mənfəəti göstərir?
Xeyr. Yalnız plan və fakt xalis satış məbləğləri tutuşdurulur; xərclər bu modelə daxil deyil.
Say hissəsində hansı qiymət istifadə edilir?
Bu say-əvvəl yolunda plan satış qiyməti istifadə olunur; qiymət hissəsi isə faktiki say əsasında hesablanır.
Fakt sayı sıfır olanda orta qiymət neçədir?
Hesablanmır. Sıfıra bölməyin; fakt satış məbləğinin də sıfır olmasını ayrıca yoxlayın.
Körpü qiymət artımının səbəbini sübut edir?
Xeyr. Bu elan edilmiş hesablama bölgüsüdür; səbəb barədə qərar üçün ayrıca sübut lazımdır.
