Məlumat keyfiyyəti reyestri cədvəldəki problemi mənbəni dəyişmədən qaydaya, qeyd nömrəsinə və növbəti tədbirə bağlayır. Bu məqalədən sonra kiçik CSV nümunəsində çatışmayan və qaydaya uyğun gəlməyən dəyərləri ayrı sayıb, məsul şəxsi göstərən yoxlama qeydi hazırlaya biləcəksiniz.
Məzmun yoxlanılıb: 21 oktyabr 2026. Aşağıdakı dörd qeyd müəllifin açıq şəkildə qurduğu hipotetik məşqdir. Real müştəri işi, Anarın layihə nəticəsi və ya satış göstəricisi deyil. Burada faylı təmizləmir, boş xanaları doldurmur və biznes hesabatı çıxarmırıq.
Məlumat keyfiyyəti reyestri nəyi həll edir?
Satış faylında boş məbləğ görmək hələ onun sıfır olması demək deyil. Mənfi say da həmişə yazı səhvi deyil: başqa sistemdə qaytarma əməliyyatını göstərə bilər. Amma seçdiyiniz iş qaydasına uyğun deyilsə, səbəb aydınlaşdırılana qədər həmin qeydi yoxlama siyahısına çıxarmaq lazımdır. Reyestr bu fərqi görünən edir.
Reyestr sadəcə problemlərin qeyd dəftəridir. Hər sətir bir sütunla bir qaydanın əlaqəsini göstərir. Həmin sətirdə hansı qeydlərin qaydanı pozduğu, neçə belə hal olduğu və növbəti addım yazılır. Mənbə faylındakı məlumat isə əvvəlki vəziyyətdə qalır. Beləliklə, problem tapmaqla onu düzəltmək ayrı qərarlar olur.
Britaniya hökumətinin məlumat keyfiyyəti çərçivəsi tamlıq, etibarlı format və faktiki düzgünlük kimi ölçüləri ayırır. Burada həmin fərqi sadə məşqə tətbiq edirik. Bu sənəd Azərbaycan biznesi üçün hüquqi tələb deyil və aşağıdakı reyestr onun rəsmi formasının surəti sayılmır.
Məqsəd məhsulun niyə az satıldığını tapmaqdırsa, bu başqa işdir. AI ilə data analizi bələdçisi müqayisə və hesabat mərhələsini izah edir. Burada çıxışımız satış qərarı deyil, hansı məlumatın kim tərəfindən aydınlaşdırılacağını göstərən sənəddir.
Əvvəl hansı qaydaları yazmalısınız?
CSV sətir və sütunları mətn şəklində saxlayan fayl formatıdır. Bu məşqdə faylın artıq düzgün açıldığını, sütunların yerinin qarışmadığını və qeyd nömrələrinin qorunduğunu qəbul edirik. Vergülün mətnin içində qaldığı halları öyrənmək üçün ayrıca CSV dırnaq və vergül yoxlamasına baxın. Həmin texniki məsələni reyestrin nəticəsi kimi təqdim etməyin.
Qayda kartı sütunun nə demək olduğunu və hansı vəziyyətin araşdırılacağını yazdığınız qısa qeyddir. Bu dəfə məqsədimiz göndərişə hazırlıq üçün istisnaları ayırmaqdır. Məşqin yerli qərarı belədir: əvvəl say problemi aydınlaşdırılır, sonra maliyyə uyğunlaşdırması aparılır. Bu ardıcıllıq bütün şirkətlərə verilən tövsiyə deyil.
- record_id: qeydi tanıdan sabit nişandır. R1, R2, R3 və R4 dəyişmir.
- quantity: göndəriləcək məhsul sayıdır. Boş ola bilməz; dəyər varsa, ən azı bir olan tam ədəd olmalıdır.
- amount: qeydin məbləğidir. Bu icra edilmiş məşqdə yalnız boş olmaması yoxlanır; məbləğin rəqəm və mənfi olmayan dəyər olması ayrıca yoxlamadır.
- Boş dəyər: bu nümunədə heç bir simvol olmayan xanadır. Onu sıfır, boşluq və ya təxminlə əvəz etmirik.
Real işdə qaydaları məlumatı hazırlayan şəxslə razılaşdırın. “Mənfi say ola bilməz” cümləsini mənbənin mənasını bilmədən yazmayın. Qaytarma qeydləri ayrıca nəzərdə tutulubsa, qayda da buna uyğun dəyişməlidir. Qayda dəyişəndə əvvəlki nəticəni səssizcə əvəz etməyin; hansı versiyanın tətbiq olunduğunu qeyd edin.
Dörd qeyd üzrə hansı nəticə alınır?
Aşağıdakı mətn məşqin tam mənbəyidir. Başlıq məlumat qeydi deyil. R2-də say, R4-də məbləğ boşdur. R3-dəki mənfi işarəni saxlayın: onu silmək problemi yoxlamaq yox, mənbəni dəyişmək olardı.
record_id,quantity,amount R1,2,20 R2,,15 R3,-1,10 R4,1,
| Qeyd | Müşahidə | Qayda üzrə nəticə |
|---|---|---|
| R1 | Say 2, məbləğ 20 | Verilən qaydalarda pozuntu yoxdur |
| R2 | Say boşdur | Sayın məcburiliyi pozulub |
| R3 | Say -1-dir | Tam ədəd və ən azı 1 olması şərtinə uyğun deyil |
| R4 | Məbləğ boşdur | Məbləğin məcburiliyi pozulub |
R2-ni ikinci dəfə “say birdən kiçikdir” qrupuna salmayın. Orada müqayisə edəcəyimiz rəqəm yoxdur. Əvvəl boşluğu ayırırıq, sonra yalnız dəyəri olan qeydlərdə aralıq şərtinə baxırıq. Bu məşqdə sayın məcburiliyi üçün bir, say aralığı üçün bir və məbləğin məcburiliyi üçün bir pozuntu alınır.
Yekun üç qayda pozuntusu və üç ayrı təsirlənmiş qeyddir. Bunlar müxtəlif saylardır, sadəcə burada eynidir. Başqa faylda bir qeyd iki qaydanı poza bilər. Ona görə yekuna yalnız problem sayını deyil, təsirlənmiş sabit qeyd nömrələrini də yazın. R1 üçün “hər cəhətdən doğrudur” deyil, “verilən qaydalarda pozuntu yoxdur” demək daha dəqiqdir.
Qeyd nömrələri özləri səhv oxunubsa, problem siyahısı etibarlı ünvan göstərməyəcək. Məsələn, sıfırla başlayan məhsul kodu rəqəmə çevrilibsə, əvvəl kodların qorunması yoxlamasını həll edin. Bu məşqdə həmin ayrıca məsələ artıq həll olunmuş sayılır.
Çox problem həmişə yüksək prioritetdirmi?
Xeyr. Prioritet hansı məsələnin əvvəl araşdırılacağını bildirir. Problem sayı onun yalnız bir hissəsidir. Bir qeydin göndərişi dayandırması on qeyddəki ikinci dərəcəli çatışmazlıqdan daha təcili ola bilər. Əvvəl məlumatın hansı qərar üçün istifadə ediləcəyini yazın, sonra pozuntunun həmin qərara təsirini izah edin.
Rəsmi məlumat keyfiyyəti problemləri çərçivəsi də prioriteti məqsədin əhəmiyyəti və təsirlə əlaqələndirir. Aşağıdakı yüksək və orta nişanlar isə məşq üçün seçdiyimiz sadə yerli ardıcıllıqdır. Hökumət sənədindəki bal hesabını tətbiq etdiyimizi iddia etmirik.
Şərti göndəriş ssenarisində R2 və R3 yüksək prioritet alır: say dəqiqləşmədən etibarlı toplama tapşırığı hazırlamaq olmur. R4 orta prioritet alır: məbləğ maliyyə uyğunlaşdırılması üçün tapılmalıdır, amma məşqin ardıcıllığında bundan əvvəl say istisnaları həll edilir. Real şirkətdə maliyyə qaydası göndərişi də saxlaya bilər; o halda prioritet yenidən qiymətləndirilməlidir.
Məsul şəxs sahəsində “komanda” yazmaqla kifayətlənməyin. Burada göndəriş məsulu və maliyyə yoxlayıcısı rol adlarıdır, real təyin olunmuş insanlar deyil. Öz işinizdə həmin rolu kimin qəbul etdiyini təsdiqləyin. Təsdiq yoxdursa, “məsul şəxs təyin edilməyib” yazın; uydurma adla sənədi tamamlanmış göstərməyin.
Kopyalana bilən reyestri necə doldurmalı?
Bir qayda üçün bir sətir və ya aşağıdakı kimi bir mətn bloku saxlayın. Sənədin başına mənbə faylının adını, qayda kartının versiyasını və yoxlama tarixini əlavə edin. Problem sayı yanında qeyd nömrələri qalsın ki, başqa şəxs nəticəni yenidən saya bilsin.
Reyestr: məlumat-keyfiyyeti-v1 Mənbə və qayda kartının versiyası: [yazın] Sütun: quantity Qayda: dəyər məcburidir Uyğun gəlməyən qeyd: R2 Problem sayı: 1 Prioritet: yüksək, yalnız bu göndəriş məşqində Səbəb: say olmadan toplama tapşırığı dəqiqləşmir Növbəti tədbir: ilkin sifarişdəki sayı soruş Məsul rol: göndəriş məsulu Vəziyyət: yoxlama gözləyir; dəyişiklik təsdiqlənməyib
İkinci blokda quantity üçün “tam ədəd və ən azı bir” qaydasını, R3-ü və bir pozuntunu yazın. Tədbir “mənfi işarəni sil” deyil, “bu qeydin qaytarma, yoxsa giriş səhvi olduğunu soruş” olmalıdır. Üçüncü blokda amount məcburiliyi, R4 və bir pozuntu qalsın; məbləği ilkin sənəddən tapmaq maliyyə yoxlayıcısının növbəti tədbiridir.
AI köməkçisi istifadə etmək məcburi deyil. İstifadə etsəniz, yalnız paylaşmağa icazəli nümunəni verin: “Qayda kartına görə mənbəni dəyişmədən uyğunsuz qeyd nömrələrini və sayını çıxar. Boşluğu aralıq pozuntusu sayma. Prioritet səbəbini verilən məqsədlə bağla; bilinməyən məlumatı doldurma.” Cavabı hər qeydlə özünüz tutuşdurun. Ümumi tapşırıq quruluşu üçün Excel prompt nümunələrindən yararlana bilərsiniz.
Saxlayıb yenidən açanda nəyi yoxlamalı?
Windows-da Start menyusundan Notepad açıb yeni sənəd yaradın. Mac-da Finder → Applications → TextEdit, File → New və lazım gələrsə Format → Make Plain Text seçin. CSV nümunəsini köçürün; Windows-da File → Save As, Mac-da File → Save ilə Documents qovluğunda source-fixture.txt adı ilə saxlayıb bağlayın. Bu, CSV mətninin ayrıca məşq nüsxəsidir, idxal sınağı deyil. Ad varsa, tarix əlavə edin; əvvəlki faylı əvəz etməyin. File → New ilə yeni qeydə qayda kartını və üç reyestr blokunu yazın.
Windows-da File → Save As, Mac-da File → Save seçib reyestri Documents qovluğunda melumat-keyfiyyeti-v1.txt adı ilə saxlayın; ad varsa, tarix əlavə edin. Bağlayın və File Explorer və ya Finder-də Documents qovluğundan eyni faylı yenidən açın. R2/R3/R4 bloklarını, hər qayda üçün bir və ümumilikdə üç pozuntunu tutuşdurun. Sonra ayrıca saxladığınız mənbə faylını faktiki adı ilə açın (adına tarix əlavə etmisinizsə, həmin adı seçin): R2/R4 boşluqları və R3 mənfi işarəsi yerindədirmi? Mənbəni reyestrlə əvəz etməyin.
Bu məqalənin texniki yoxlaması Linux terminalında Python 3.11.2 ilə aparılıb. csv, json və hashlib standart modulları ilə dörd qeyd yoxlanıb; JSON və mətn reyestri yazılıb, fayllar bağlanıb və yenidən oxunub. Gözlənilən R2/R3/R4 nəticəsi və üç pozuntu təsdiqlənib. Mənbənin əvvəlki və sonrakı SHA-256 izi eyni qalıb.
Hash faylın baytlarından hesablanan rəqəmsal izdir. Eyni izin alınması bu yoxlamada mənbənin dəyişmədiyini göstərir, məlumatın biznes baxımından doğru olduğunu yox. Notepad, Excel və ya AI provayderində ayrıca sınaq aparıldığını iddia etmirik. Sadə redaktor yolu oxucu məşqidir, müşahidə olunmuş texniki nəticə isə Python icrasıdır.
Bu sənəd nə vaxt hazır sayılır?
Təxminən on beş dəqiqəni qaydaları oxumağa, üç problemi ayırmağa, tədbirləri yazmağa və sənədi yenidən açmağa bölə bilərsiniz. Bu, planlaşdırma payıdır, ölçülmüş sürət vədi deyil. Hazır nəticə bütün problemlərin düzəlməsi yox, hər problemin ünvanı və növbəti addımının görünməsidir.
Məsul şəxs sonradan qaydanı dəyişməyi təklif etsə, səbəbi və qərarı ayrıca saxlayın. Qərar reyestri bu tarixçəni izləməyə kömək edir. Köhnə yoxlama ilə yeni qaydanın nəticəsini eyni versiya altında birləşdirməyin; hələ araşdırılan qeyd həll olunmuş kimi görünməsin.
Tez-tez verilən suallar
Boş xana sıfır kimi sayılır?
Xeyr. Bu məşqdə boş dəyər ayrıca məcburilik pozuntusudur. Sıfırla əvəz etmək mənbəni dəyişər və başqa qayda nəticəsi yaradar.
R2 həm boşluq, həm aralıq pozuntusudur?
Xeyr. Bu qayda kartında boş say aralıq yoxlamasına daxil edilmir. R2 yalnız sayın məcburiliyi üzrə qeydə alınır.
Yüksək prioritet məlumatı dəyişməyə icazə verir?
Xeyr. Prioritet araşdırma ardıcıllığıdır. Düzəliş üçün mənbə dəlili və səlahiyyətli qərar ayrıca lazımdır.
Məşqin sonunda nə saxlanmalıdır?
Dəyişməyən mənbə, qayda kartı və qeyd nömrələri, say, prioritet səbəbi, tədbir və məsul rolu göstərən reyestr saxlanmalıdır.
