Optimal sifariş miqdarı: EOQ hesabı və tam say seçimi

Optimal sifariş miqdarı hansı sualı cavablandırır?

Optimal sifariş miqdarı bu sadə modeldə hər alışda neçə vahid almağın illik sifariş və saxlama xərclərinin cəmini azaltdığını göstərir. EOQ ingiliscə economic order quantity ifadəsinin qısaltmasıdır. Burada onu iqtisadi alış partiyası kimi oxuya bilərsiniz. Hesab nə vaxt sifariş verməyi, nə də təhlükəsizlik ehtiyatının neçə vahid olmasını müəyyən edir.

Az-az almaq anbarda orta qalığı aşağı salır, amma daha çox sifariş yaratdığı üçün sifarişə sabit xərc arta bilər. Çox almaq sifariş sayını azaldır, orta qalığı isə böyüdür. Məqsəd bu iki xərcin cəmini müqayisə etməkdir. Məhsulun satış qiyməti və mənfəət marjası bu iki xərcin yerinə yazılmır.

Stok idarəetməsi bələdçisi ümumi uçotu, aşağı stok bildirişi isə nə vaxt yoxlama xəbərinin gələcəyini izah edir. Bu yazının çıxışı fərqlidir: verilmiş illik tələb və iki xərc əsasında nəzəri alış partiyası, qonşu tam saylar və onların illik xərcləri. Modelin nəticəsi real alış göstərişi deyil.

Üç girişi eyni dövrə gətirin

D illik tələbdir, vahidlə ölçülür. S bir alış sifarişinə aid sabit xərcdir, məsələn, sənədlə əsaslandırılmış hazırlıq haqqı. H bir vahidi bir il saxlamağın xərcidir. H-ni bir məhsulun alış qiyməti və ya aylıq bütün anbarın icarəsi ilə əvəz etməyin. H-nin hansı maddələrdən qurulduğu ayrıca məlum olmalıdır.

Şərti məşqdə D=1.200 vahid/il, S=18 AZN/sifariş, H=3 AZN/vahid/il götürülür. Bunlar müəllifin yaratdığı tədris girişləridir. Anarın mağazası, müştəri işi, bazar qiyməti və əldə edilmiş qənaət deyil. Hesab ayrıca icra edilib, heç bir anbar proqramında alış sifarişi yaradılmayıb.

Aylıq saxlama xərcini illik tələb ilə xəbərsiz birləşdirməyin. Eyni valyuta və dövr seçin, hər girişin mənbəyini yazın. Bir xərci həm S-yə, həm H-yə daxil etməyin. Naməlum H-ni sıfır yazmaq hesabı sadələşdirmir, düsturun tətbiqini pozur. Hələ mənbə yoxdursa nəticə də gözləməlidir.

Modelin fərziyyələrini əvvəl yoxlayın

Bu məşqdə tələb sabit və məlum, sifarişə xərc sabit, vahidə illik saxlama xərci də sabit qəbul edilir. Hər partiya bir dəfəyə tam gəlir. Ehtiyat tükənməsi, tələbin mövsümi sıçrayışı, miqdar endirimi, anbar tutumu və büdcə limiti yoxdur. Bunlar həqiqi biznes üçün zəmanət deyil, sadə modelin sərhədidir.

Orta dövri qalıq Q/2 götürülür: partiya Q vahiddən başlayıb bərabər sürətlə sıfıra enir. Bu ifadə ehtiyatın real həyatda hər gün belə dəyişdiyini iddia etmir. Sabit əlavə təhlükəsizlik ehtiyatı da bu məşqdə yoxdur. Onu gizli şəkildə daxil edib sonra Q/2-ni bütün orta stok kimi təqdim etməyin.

İldə D/Q sifariş ifadəsi uzunmüddətli xərc sürətini göstərir. Kəsr alınarsa bu, ilin içində yarım sənəd yaradacağınız demək deyil. Təqvim üzrə son partiya, başlanğıc qalıq və ilin sonunda qalan stok ayrıca plan tələb edir. Minimum sifariş və tam qutu qaydası varsa, buradakı sərbəst tam say seçimi yetərli deyil.

Düsturu və illik xərc cəmini necə hesablayaq?

Nəzəri EOQ kvadrat kök içində 2×D×S/H-dir. Bu nümunədə 2×1.200×18/3=14.400, onun kvadrat kökü 120-dir. Deməli məhdudiyyətsiz davamlı modeldə alış partiyası 120 vahiddir. Kvadrat kök düyməsi olmadan 14.400 rəqəmini sifariş miqdarı kimi köçürməyin.

Q* = √(2 × D × S / H)
İllik sifariş xərci = D / Q × S
İllik dövri saxlama xərci = Q / 2 × H
Müqayisə xərci = D × S / Q + H × Q / 2

Q=120 üçün ildə 1.200/120=10 sifariş sürəti və 10×18=180 AZN sifariş xərci alınır. Orta dövri qalıq 60, onun saxlama xərci 60×3=180 AZN-dir. Cəm 360 AZN/il olur. Bu, məhsulların illik alış məbləği və bütün biznesin illik xərci deyil.

Əgər vahid alış qiyməti bütün Q-larda eynidirsə, D dəfə həmin qiymət müqayisəyə eyni məbləği əlavə edir və minimumun yerini dəyişmir. Miqdar endirimi varsa bu əsas itir. Təchizatçının tam şərtlərini ümumi alış xərci müqayisəsində ayrıca yoxlayın.

Kəsr nəticədə qonşu tam sayları yoxlayın

İndi yalnız S-ni 20 AZN edin. Q*=√16.000 təxminən 126,4911 olur. Məhsul bölünməz vahiddirsə, namizədlər 126 və 127-dir. Sadəcə yaxın tam saya yuvarlaqlaşdırmaq əvəzinə hər ikisini ilkin xərc düsturuna qoyun. Bu nümunədə 126 üçün cəm 379,476190…, 127 üçün 379,476378… AZN/il alınır. Aşağı xərc 126-dadır.

İki rəqəmi qəpiyə yuvarlaq göstərsəniz hər ikisi 379,48 görünər. Bu görüntü dəqiq bərabərlik deyil. Hesabın tam dəqiqliyini saxlayın, sonra praktik fərqin nə qədər kiçik olduğunu ayrıca qeyd edin. Model daxilində 126 seçilməsi təchizatçının 126 vahid satacağına və ya sizin anbarın onu qəbul edəcəyinə sübut deyil.

Əgər nəzəri Q* birdən kiçikdirsə, sıfır namizədini yoxlamayın. Q ən azı bir olmalıdır. Məsələn D=1, S=0,10, H=10 üçün Q* təxminən 0,1414-dür. Bu sərhəddə keçərli ən kiçik tam say 1-dir; onun illik xərc cəmi 5,10 olur. Düsturda Q=0 yazmaq sıfıra bölmə yaradır.

Hansı girişdə hesab dayandırılmalıdır?

D=0 olduqda ayrıca “tələb yoxdur” halını yazın, adi düsturu işlədib sıfır partiya sifarişi yaratmayın. D mənfi, S və ya H sıfır, mənfi, boş və ya rəqəm olmayan dəyərdirsə bu məşq onları qəbul etmir. Sıfır xərc üçün başqa sərhəd modeli lazım ola bilər; onu standart EOQ cavabı ilə gizlətməyin.

H-ni 3-dən 6-ya qaldırsanız, qalan əsas girişlər sabitkən Q*=√7.200 təxminən 84,85 olur. Saxlama xərci böyüyəndə model daha kiçik partiyaya yönəlir. Bu, fərziyyəyə həssaslıq sınağıdır, real qiymət proqnozu deyil. Yeni tam say qərarı üçün yenə 84 və 85-in xərcini müqayisə etmək lazımdır.

Nağd pul, saxlama yeri, son istifadə tarixi və çatdırılma vaxtı məlum olmadan nəzəri rəqəmi alış icazəsi saymayın. Pul axını planı ödəniş tarixlərini ayrıca göstərir. EOQ isə burada yalnız iki illik xərc komponentini tarazlaşdırır. Modeldən kənar məhdudiyyət aşkar edilərsə nəticəni həmin məhdudiyyətlə yenidən qurun.

15 dəqiqəlik hesab kartını saxlayın

Windows-da Başlat menyusundan Notepad açıb yeni boş sənəd yaradın və aşağıdakı kartı köçürün. Əsas şərti girişləri D=1200 vahid/il, S=18 AZN/sifariş, H=3 AZN/vahid/il kimi yazın. Fərziyyələri təsdiqlənmiş, rədd edilmiş və ya naməlum işarələyin. Hesab üçün Başlatdan Calculator açıb Scientific rejimini seçin: 2×1200×18÷3 hesablayıb 14400 alın, sonra kvadrat kök düyməsi ilə 120-ni tapın. Sifariş və saxlama xərclərini yuxarıdakı düsturlarla ayrıca hesablayıb karta yazın; Notepad hesablamır. Digər ssenarilərdə də ara nəticələri qəpiyə yuvarlaqlaşdırmadan saxlayın. On beş dəqiqə plan hədəfidir, ölçülmüş müddət deyil.

Məhsul və versiya: [...]
D, vahid/il: [...]
S, pul/sifariş: [...]
H, pul/vahid/il: [...]
Fərziyyələr və açıq suallar: [...]
Q*: [...]
Tam say namizədləri: [...]
Hər namizəd üzrə iki xərc və cəm: [...]
Nəzəri seçim və kənarda qalan məhdudiyyətlər: [...]

Hesabı başqa şəxsə verəndə girişlərin dövrünü örtməyin. Təkcə 120 rəqəmini görən əməkdaş onun illik tələb, alış partiyası və ya anbarda saxlanacaq minimum olduğunu ayıra bilməz. Hər nəticənin yanında vahid, hər xərcin yanında isə illik sözü qalsın. Bu sadə etiketlər düzgün düsturun yanlış qərara çevrilməsinin qarşısını almaq üçün lazımdır.

Karta Q=120, illik sifariş xərci 180, illik saxlama xərci 180 və cəm 360 yazın. File → Save As ilə Documents qovluğunda eoq-karti-V1.txt adı seçin; ad mövcuddursa başqa adla saxlayın, üzərinə yazmayın. Notepad-i bağlayıb File Explorer-də Documents-dən həmin faylı açın. D/S/H və vahidlərini, fərziyyələri, 120/180/180/360 nəticələrini yoxlayın. Sonra File → Save As ilə eoq-karti-S20.txt adlı ayrıca surət yaradın; yalnız S-ni 20 edin və 126/127 namizədlərinin xərclərini yenidən hesablayıb qeyd edin. V1 dəyişməsin. İkinci faylı da saxlayıb yenidən açın; dəqiq xərc müqayisəsi sadəcə 379,48 bərabərliyi ilə əvəzlənməsin. Bu addımlar faktiki icra olunmayıbsa save/readback tamamlandı yazmayın; nəticə canlı alış əmri deyil.