Mentor lazımdır, yoxsa məsləhətçi?

Əvvəl köməyin sonunda nə almaq istədiyinizi yazın. Qərarınızı müzakirə etmək istəyirsiniz, yoxsa kiminsə konkret işi hazırlayıb təhvil verməsini gözləyirsiniz? İlk danışıqda bu fərqi açıq deyin.

Biznes mentoru sahibkara öz biznesi barədə yol göstərən təcrübəli insandır. Bu anlayışın əsasını məsləhət və istiqamət vermək təşkil edir. Mentorluq haqqında izah bu rolu sahibkara verilən dəstək kimi təsvir edir.

Seçim üçün belə işçi fərqləndirmədən istifadə edin: mentorla düşünmə və qərarvermə üzərində işləyin; məsləhətçidən isə əvvəlcədən müəyyən edilmiş təhlil, plan və ya həll istəyin. Bunu sərt peşə sərhədi saymayın. Eyni insanla hansı xidməti razılaşdırdığınız əsasdır.

Şərti nümunə: Bakıda kafe sahibi ikinci məkan açmağı düşünür. Mentordan öz təcrübəsində hansı sualları gec verdiyini soruşa bilər. Yeni məkan üçün detallı xərc hesabı hazırlatmaq istəyirsə, bunu ayrıca tapşırıq kimi razılaşdırmalıdır.

Mövzunuz hələ çox genişdirsə, problemi başa düşmək haqqında yazıdakı yanaşmadan başlayın. Görüşə “biznesim böyüsün” arzusu ilə deyil, cavablandırmaq istədiyiniz konkret sualla gedin.

Pulsuz biznes mentoru haradan tapmaq olar?

İlk axtarışı tanıdığınız sahibkarlardan və sizə uyğun dəstək proqramlarını araşdırmaqdan başlayın. Birindən uzunmüddətli mentorluq istəməzdən əvvəl konkret mövzuda qısa söhbətə açıq olub-olmadığını soruşun.

Azərbaycanda axtarışı necə qurmalı

Aşağıdakıları yoxlama siyahısı kimi istifadə edin. Bunlar hazırda açıq və pulsuz olduğu təsdiqlənmiş proqramların siyahısı deyil. Yerli proqramın mövcudluğunu, qəbul şərtlərini və qiymətini təşkilatçının özündən öyrənin.

• Tanıdığınız sahibkardan sizin probleminizi yaşamış bir insanla tanışlıq istəyin.
• Sahə tədbirinin təşkilatçısından fərdi mentor görüşlərinin olub-olmadığını soruşun.
• Universitet və sahibkarlıq mərkəzinə müraciət edib kənar iştirakçı qəbulunu dəqiqləşdirin.
• Biznes inkubatoru araşdırırsınızsa, mentorun kim olacağını və neçə görüş nəzərdə tutulduğunu soruşun.

İnkubator sözünü burada yeni biznesin inkişafına dəstək proqramı mənasında işlədirəm. Startap mentorluğu axtarışında proqramın adından çox, sizin mərhələniz üçün nə etdiyini yoxlayın. İdeyanız yenidirsə, görüşdən əvvəl biznes ideyasını yoxlamaq planını hazırlayın.

ABŞ proqramlarını yerli imkanlarla qarışdırmayın

ABŞ Kiçik Biznes Administrasiyasının, yəni SBA-nın məlumatına görə, SCORE pulsuz mentorluq təqdim edir. Small Business Development Centers fərdi biznes məsləhəti verir; Women’s Business Centers qadın sahibkarlara dəstək göstərir. Bunlar SBA-nın ABŞ üzrə tərəfdaş şəbəkəsində təsvir olunur.

Azərbaycandan müraciət edirsinizsə, uyğunluğunuzu ayrıca soruşun. Onlayn görüş imkanını hamı üçün avtomatik qəbul kimi yozmayın. Pulsuz biznes məsləhətçisi axtararkən ilkin söhbətlə davamlı xidmətin şərtlərini də ayrı-ayrılıqda öyrənin.

Müraciətdən əvvəl bu cümləni göndərin: “Mənim ölkəm, fəaliyyət sahəm və biznes mərhələm üçün fərdi dəstək varmı; hansı hissəsi pulsuzdur?” Cavabı qeyd edin və yalnız uyğun variantlarla davam edin.

Uyğun mentoru hansı meyarlarla seçməli?

Namizəddən sizin vəziyyətinizə yaxın təcrübə istəyin. Təkcə şirkətinin adını və ya auditoriyasının böyüklüyünü əsas götürməyin. İlkin siyahıda hər adın qarşısına “bu insan mənə hansı qərarda kömək edə bilər?” sualının cavabını yazın.

İlk danışıqda verəcəyiniz suallar

• Mənim ölçümdə bizneslə hansı mövzuda işləmisiniz?
• Bu məsələdə şəxsən hansı qərarları vermisiniz?
• Məsləhətinizin mənim vəziyyətimə uyğun olmadığını necə müəyyənləşdirərik?
• Görüşə məndən hansı məlumatı gətirməyimi istəyirsiniz?
• Hansı mövzular sizin təcrübənizdən kənardadır?
• Tövsiyə etdiyiniz xidmət və ya təchizatçı ilə kommersiya əlaqəniz varmı?

Hər cavabın yanında konkret nümunə qeyd edin. “Satışda güclüyəm” kimi ümumi ifadə ilə kifayətlənməyin. Məxfi müştəri məlumatı istəmədən, namizədin hansı vəziyyətdə nə etdiyini danışmasını xahiş edin.

Şərti nümunə: kiçik onlayn mağaza sahibi sifarişləri vaxtında hazırlamaqda çətinlik çəkir. Mən bu vəziyyətdə böyük reklam kampaniyaları danışan namizəddən əvvəl gündəlik sifariş işini idarə etmiş insanla görüşərdim. İlk mövzu kimi sifarişin qəbulundan təhvilinə qədər bir günü seçərdim.

Biznes şəbəkələşmə dedikdə burada işlə bağlı faydalı tanışlıqlar qurmağı nəzərdə tuturuq. Peşəkar əlaqələr qurmaq bələdçisindən istifadə edib hər tanışlıq üçün konkret müraciət səbəbi hazırlayın.

Satışa və ya gəlirə zəmanət verən vədləri seçim meyarı etməyin. Ödəniş istənirsə, görüş sayı, hazırlıq işi, əlavə dəstək və dayandırma qaydasını yazılı soruşun. Aydın cavab almadığınız yerdə qərarı təxirə salın.

İlk mesajda nə yazmalı və görüşə nə aparmalı?

Özünüzü qısa təqdim edin, bir məsələ seçin və kiçik görüş istəyin. İlk mesajda bütün biznes tarixçənizi danışmağa çalışmayın. Qarşı tərəfin niyə məhz ona yazdığınızı başa düşməsinə kömək edin.

Köçürüb uyğunlaşdıra biləcəyiniz mesaj

Salam, [ad]. Bakıda kiçik [biznes növü] idarə edirəm. Hazırda [konkret qərar] üzərində işləyirəm və sizin [yoxladığınız uyğun təcrübə] barədə danışdığınızı gördüm. Bu mövzuda 20 dəqiqəlik tanışlıq söhbətinə vaxt ayıra bilərsiniz? Əvvəlcədən qısa vəziyyət qeydi göndərə bilərəm.

Mötərizədəki hissələri həqiqi məlumatla əvəz edin. Təcrübəsini yoxlamamısınızsa, yoxlamış kimi yazmayın. Ortaq tanışınız varsa, adını çəkməzdən əvvəl ondan razılıq alın.

Cavab gəlməzsə, bir dəfə nəzakətli xatırlatma göndərməyi seçə bilərsiniz. Sonra başqa namizədlə davam edin. Uğurlu sahibkarlarla əlaqə qurmağı təkrar mesaj göndərmək yarışına çevirməyin.

Bir səhifəlik hazırlıq qeydi

1. Nə satdığınızı və kimə xidmət etdiyinizi yazın.
2. Qərar verməli olduğunuz məsələni bir cümlə ilə göstərin.
3. İndiyə qədər nə sınadığınızı və nə müşahidə etdiyinizi qeyd edin.
4. Vaxt, komanda və büdcə məhdudiyyətlərinizi izah edin.
5. Görüşdən çıxarmaq istədiyiniz üç sualı əlavə edin.

Müştəri adlarını və şəxsi məlumatları çıxarın. Rəqəm paylaşacaqsınızsa, onun hansı dövrə aid olduğunu göstərin. Təxmini məlumatı dəqiq hesab kimi təqdim etməyin.

Əsas məsələ planın qurulmasıdırsa, biznes plan nümunəsindən yalnız görüş üçün lazım olan hissələri götürün. Mentora bütöv qovluq göndərmək əvəzinə oxumasını istədiyiniz bölməni qeyd edin.

Formal və qeyri-formal mentorluğu necə təşkil etməli?

Hansını seçsəniz də, məqsədi və görüş qaydasını yazın. Formal mentorluqda uyğunlaşdırmanı təşkilat qurur; qeyri-formal münasibət isə proqramdan kənar tanışlıqdan yarana bilər. Bu fərq mentorluğun növləri haqqında mənbədə izah olunur.

Sahibkar üçün mentor proqramları araşdırarkən təşkilatçıdan namizədi dəyişmək imkanını soruşun. Özünüz əlaqə qurmusunuzsa, qarşı tərəfin davamlı görüşə razı olduğunu ayrıca dəqiqləşdirin. Bir faydalı söhbəti avtomatik uzunmüddətli razılaşma saymayın.

Qısa razılaşmada nələr olsun

• Mövzu: birlikdə hansı qərar üzərində işləyəcəksiniz?
• Ritm: nə vaxt və hansı vasitə ilə görüşəcəksiniz?
• Hazırlıq: qeydi kim, nə vaxt göndərəcək?
• Məxfilik: hansı məlumat kənarda paylaşılmayacaq?
• Sərhəd: görüşlər arasında mesajlara cavab gözlənilirmi?
• Baxış: hansı görüşdə davam edib-etməməyi müzakirə edəcəksiniz?

Başlanğıc üçün qısa sınaq dövrü təklif edin. Hər görüşün sonunda bir növbəti addım seçin və onun məsuliyyətini öz üzərinizdə saxlayın. Məsləhəti yerinə yetirməmisinizsə, səbəbini növbəti dəfə açıq danışın.

Razı olmadığınız fikri də qeyd edin. “Bu yanaşmanı mənim komandamda necə sınaya bilərik?” sualı ilə söhbəti konkretləşdirin. Öz qərarınızı qurmaq üçün qərarvermə çərçivələrindən yararlana bilərsiniz.

Mentorluğun faydasını necə yoxlamalı?

Görüşləri söhbətin xoş keçməsi ilə deyil, sonrakı işinizlə qiymətləndirin. SBA mentorun yeni mərhələlərə baxış, problemə başqa tərəfdən yanaşma və əlaqələr qurmaq baxımından kömək edə biləcəyini bildirir. Bunlar mümkün faydalardır; sizin biznesiniz üçün nəticəni ayrıca izləyin.

Hər görüşdən sonra üç qeyd

“Nəyi başa düşdüm?”, “Nəyi sınayacağam?” və “Nəyə baxıb qərar verəcəyəm?” suallarına yazılı cavab verin. Sonrakı görüşə əvvəlki qeydlə başlayın. Bitməmiş işi yeni mövzuların altında itirməyin.

Şərti nümunə: marketinq komandası çox müraciət alır, amma satışın harada dayandığını bilmir. Görüşdən sonra komanda son müraciətləri araşdırmağı seçə bilər. Bu nümunədə nəticə iddiası yoxdur; məqsəd növbəti qərar üçün müşahidə toplamaqdır.

Qiymət mövzusu ilə işləyirsinizsə, qiymətqoyma bələdçisini görüşə hazırlıq üçün oxuyun. Sonra mentordan seçdiyiniz yanaşmanın zəif tərəflərini soruşun. Təsdiq almaqla kifayətlənməyin.

Bu həftə üçün sadə plan

1. Bir qərarı və ona mane olan sualı yazın.
2. Uyğun təcrübəsi olan üç namizəd müəyyənləşdirin.
3. Hər namizəd haqqında yoxladığınız məlumatı qeyd edin.
4. Fərdiləşdirilmiş qısa mesajlar göndərin.
5. Razılaşan namizədə hazırlıq qeydini yollayın.
6. İlk görüşdən sonra davam etmək üçün səbəbinizi yazın.

Görüşlərdən sonra yalnız ümumi həvəsləndirmə qalıbsa, ehtiyacınızı yenidən dəqiqləşdirin. Mövzunu daraltmaq, başqa mentor seçmək və ya konkret işi məsləhətçiyə vermək variantlarını qiymətləndirin.