hazır biznes necə alınır: sənədlər və yoxlama bələdçisi

Hazır biznes almaq üçün əvvəl nəyi aldığınızı müəyyən edin, sonra gəliri, xərcləri və müqavilələri yoxlayıb qiymət danışığına keçin. “hazır biznes necə alınır” sualına praktik cavab budur: satıcının təqdimatını sənədlə tutuşdurun, ödəniş və təhvil şərtlərini yazılı razılaşdırın.

Bu bələdçidə sizə alıcı kimi istifadə edə biləcəyiniz iş ardıcıllığı təklif edirəm. Məqsəd ilk görüşdə qərar vermək deyil. Məqsəd növbəti görüşə hansı sənədi və hansı cavabı istədiyinizi bilərək getməkdir.

Hansı hazır biznesi almağa baxmalısınız?

Əvvəl öz seçim meyarlarınızı yazın. Hansı sahəni tanıyırsınız, gündəlik işə nə qədər vaxt ayıracaqsınız və alışdan sonra nə qədər pul saxlayacaqsınız? Bu sualları cavablandırmadan elanları qiymətə görə sıralamayın.

Bir səhifəlik alıcı qeydi hazırlayın. Orada qəbul etdiyiniz məkanları, idarə edə biləcəyiniz komanda ölçüsünü, maksimum ümumi büdcəni və öz rolunuzu göstərin. “Mən yalnız axşam nəzarət edəcəyəm” yazırsınızsa, gündüz işi kimin aparacağını da müəyyən edin.

İlk görüşdə nə soruşmalı?

• Biznesi niyə satırsınız və satış nə vaxtdan planlaşdırılır?
• Gündəlik hansı işləri şəxsən özünüz görürsünüz?
• Alış qiymətinə konkret nələr daxildir?
• Son dövrdə hansı problemi həll etməyə çalışmısınız?
• Məlumatları mühasibim və hüquqşünasımla yoxlamağa hansı qaydada çıxış verəcəksiniz?

Cavabları görüş vaxtı qeyd edin. Növbəti söhbətdə dəyişən cavabı dərhal ittihama çevirməyin; əvvəl fərqin səbəbini soruşun. İzahı və onu təsdiqləyən sənədi yanaşı saxlayın.

Satıcının hazırlığına başqa tərəfdən baxmaq üçün biznes satışı bələdçisini də oxuyun. Özünüz üçün ayrıca “satıcı nə deyir, mən nəyi yoxlamalıyam?” siyahısı qurun.

Franchise yoxsa müstəqil biznes seçməlisiniz?

Gündəlik qərarları özünüz vermək istəyirsinizsə, müstəqil biznesi araşdırın. Hazır qaydalar və təlim axtarırsınızsa, françayzinq təklifini də müqayisəyə daxil edin. Seçimi yalnız tanınmış ada görə etməyin.

Françayzinq başqa brendin adından və biznes modelindən razılaşdırılmış şərtlərlə istifadə etməkdir. Müstəqil biznes alışı adətən daha geniş idarəetmə sərbəstliyi verir; françayzinqdə brendin qaydaları var. SBA bu fərqi izah edir.

Aşağıdakı cədvəli görüş üçün sual şablonu kimi istifadə edin. Hər cavabın yanında müqavilənin uyğun bəndini və ya tələb edəcəyiniz sənədi qeyd edin.

“Dəstək veriləcək” cavabı ilə kifayətlənməyin. Kim, nə vaxt, hansı formada kömək edəcək? Müqayisədən əvvəl anlayışları dəqiqləşdirmək üçün françayzinq bələdçisinə baxın.

Biznes alarkən due diligence necə aparılır?

Due diligence alışdan əvvəl biznesin ətraflı yoxlanmasıdır. Maliyyə və hüquqi hissələr üçün mühasib və hüquqşünas cəlb etmək məqsədəuyğundur. NerdWallet yoxlamanın bu hissələrini vurğulayır.

Mən yoxlamanı üç ayrıca qovluqda aparmağı təklif edirəm: pul, gündəlik iş və təhvil. Hər qovluqda açıq sual, tələb olunan sübut və yoxlayan şəxsin adı olsun. Sənəd gəldikdə sualı avtomatik bağlamayın; əvvəl cavabın həqiqətən həmin sənəddə olub-olmadığına baxın.

Pul üzrə yoxlama tapşırığı

Mühasibdən satış qeydlərini, bank daxilolmalarını və hesabatları uyğun dövrlər üzrə tutuşdurmağı istəyin. Satıcının göstərdiyi qazancda öz əməyinin haqqının necə nəzərə alındığını soruşun. İzahsız fərqləri ayrıca siyahıya çıxarın.

Aylıq cədvəldə hər rəqəmin mənbəyini göstərin. “Satıcı dedi” qeydi ilə “sənəddə yoxlandı” qeydini fərqli saxlayın. Hesabatlara baxmağa hazırlaşmaq üçün maliyyə hesabatını oxumaq bələdçisindən istifadə edin.

Şərti nümunə: Bakıdakı kiçik kafe

Təsəvvür edin ki, Bakıda kafe almağa baxırsınız. Satıcı sizə dolu zalın fotosunu göstərir. Siz isə adi iş günündə sifarişin qəbulundan ödənişədək prosesi müşahidə etməyə icazə istəyin.

Satıcı kassada dayanırsa, onun gördüyü işləri yazın. Təchizat sifarişini, növbə cədvəlini və müştəri şikayətini kim idarə edir? Bu nümunədə alış planına həmin vəzifələri kimin götürəcəyini əlavə edin; heç bir qazanc nəticəsini əvvəlcədən fərz etməyin.

Rəqəmsal hissəni də yoxlamaya daxil edin

Onlayn mağaza üçün domeni, sayt idarəetməsini, sifariş tarixçəsini və reklam hesablarına çıxışı ayrıca soruşun. Şəxsi şifrə almağı təhvil planı saymayın. Hər xidmət üzrə hansı hüququn necə ötürüləcəyini və bunun mümkünlüyünü ayrıca təsdiqlətdirin.

Müştəri məlumatlarını ilkin görüşdə tam şəkildə istəməyin. Əvvəl ümumiləşdirilmiş satış məlumatı ilə başlayın. Fərdi məlumatların paylaşılması və mümkün təhvili barədə hüquqşünasdan konkret rəy alın.

Mövcud biznesin dəyəri necə qiymətləndirilir?

Qiymət üçün satıcıdan hesabın məntiqini istəyin. Qiymətləndirmədə gəlir, aktivlər və müqayisəli satışlar kimi yanaşmalar istifadə olunur. NerdWallet bu yanaşmaları fərqləndirir.

Aktiv dedikdə biznesin sahib olduğu əmlakı və digər dəyərli resursları nəzərdə tuturuq. Öz qiymətləndirmə tapşırığınızda avadanlıq, mal qalığı və brend kimi hissələri ayrıca göstərin. Eyni dəyərin hesabda təkrar əlavə olunub-olunmadığını mütəxəssisdən yoxlamağı istəyin.

Qiyməti üç sualla müzakirə edin

1. Bu məbləğ hansı təsdiqlənmiş qazanca əsaslanır?
2. Qiymətə daxil olan əşyaların vəziyyəti necə yoxlanıb?
3. Müqayisə göstərilirsə, bu, elan qiymətidir, yoxsa tamamlanmış satış barədə məlumatdır?

“Bu yerin böyük potensialı var” cümləsini ayrıca inkişaf fərziyyəsi kimi yazın. Həmin potensial üçün özünüzün görəcəyiniz işi və ödəyəcəyiniz xərci hesablayın. Təklifinizi hazırlayarkən mövcud nəticə ilə gələcək planı eyni sütunda göstərməyin.

Alışdan sonra qalacaq pulu hesablayın

Büdcəni alış ödənişi, məsləhət və rəsmiləşdirmə xərcləri, təmir, ilkin mal sifarişi və gündəlik ödənişlər üzrə bölün. Ehtiyat məbləğini biznesin ödəniş təqviminə uyğun seçin. Hamıya eyni ehtiyat qaydası tətbiq etməyin.

Kredit nəzərdə tutursunuzsa, bankdan məhz biznes alışını maliyyələşdirib-maliyyələşdirmədiyini soruşun. Yazılı şərtlər əsasında ödəniş cədvəli hazırlayın və zəif satış ssenarisini də hesablayın. Hazırlıq üçün biznes krediti bələdçisindən yararlanın.

Hesabda öz yaşayış xərclərinizi də ayrıca saxlayın. Özünüzə pul ayırmağı unudub bütün qalıq məbləği biznesin sərbəst pulu kimi qəbul etməyin. Həftəlik nəzarət üçün pul axını planını uyğunlaşdırın.

Biznes alışı üçün sənədlər necə hazırlanmalıdır?

Hüquqşünasa əvvəl əməliyyatın sərhədini yazdırın: şirkətdə pay alırsınız, yoxsa ayrıca avadanlıq, mal və müəyyən hüquqlar? Bu sual cavablanmadan hazır müqavilə şablonunu doldurmağa başlamayın.

SBA-nın sənəd siyahısında niyyət məktubu, məxfilik razılaşması, müqavilələr, maliyyə hesabatları və satış müqaviləsi var. Siyahıya burada baxmaq olar.

Bu siyahını Azərbaycanda məcburi sənədlərin tam siyahısı kimi götürməyin. Yerli hüquqşünasdan sizin əməliyyat üçün tələb olunan sənədləri, qeydiyyat addımlarını və razılıqları müəyyənləşdirməsini istəyin. Biznes alışında hüquqi məsləhət üçün ona yalnız müqaviləni deyil, açıq suallarınızı da göndərin.

Müqavilə görüşünə aparılacaq suallar

• Satılan əmlak və hüquqlar əlavədə ayrıca göstərilibmi?
• Borclar və əvvəlki öhdəliklər barədə nə razılaşdırılır?
• İcarə və digər müqavilələr üçün hansı razılıqlar alınmalıdır?
• Yoxlama tamamlanmasa, ilkin ödənişə nə olacaq?
• Ödəniş hansı sənəd və təhvil addımından sonra ediləcək?
• Satıcının təlim və keçid dövründə iştirakı necə yazılacaq?

Hər açıq məsələ üçün “imzadan əvvəl”, “ödənişdən əvvəl” və ya “təhvil zamanı” qeydi qoyun. Hüquqşünasdan bu ardıcıllığı müqavilə ilə uyğunlaşdırmasını istəyin. Şifahi razılaşmanı ayrıca yazılı təsdiqə çevirin.

Təhvil gününə sınaq siyahısı hazırlayın: sayılan mallar, yoxlanan avadanlıq, qəbul edilən sənədlər və təsdiqlənən girişlər. Hər bəndin qarşısında məsul şəxsin adı olsun. Açıq qalan bəndin nə vaxt tamamlanacağını da razılaşdırın.

Bu həftə hansı addımları atmalısınız?

Həftənin nəticəsi kimi alış vədi deyil, yoxlama planı hazırlayın. Aşağıdakı ardıcıllığı görüş imkanlarınıza uyğun dəyişin. Sənəd gecikirsə, təqvimi sıxışdırmaq əvəzinə səbəbi aydınlaşdırın.

1. Seçim meyarını yazın. Büdcə, vaxt, sahə və idarəetmə rolunuzu bir səhifədə göstərin.
2. Satıcı ilə ilkin görüş keçirin. Satış səbəbini və qiymətə daxil olanları yazılılaşdırın.
3. Sənəd sorğusu göndərin. Hər sənəd üçün hansı sualı cavablandıracağını göstərin.
4. Mütəxəssislərlə işi bölün. Maliyyə yoxlamasını mühasibə, müqavilə və keçid məsələlərini hüquqşünasa yönəldin.
5. Qərar qeydi hazırlayın. Davam etmək, əlavə məlumat istəmək və ya imtina etmək səbəbinizi yazın.

Satıcıya göndərmək üçün belə yaza bilərsiniz: “Təklifinizi qiymətləndirmək üçün satışa daxil olanların siyahısını və maliyyə məlumatlarını nəzərdən keçirmək istəyirəm. Məxfilik qaydasını razılaşdırdıqdan sonra sənəd siyahısını mütəxəssislərimlə dəqiqləşdirək.”