Əslində nəyi və nə üçün qiymətləndirirsiniz?

Əvvəl hesabın məqsədini və əhatəsini yazın. Biznesin qiymətləndirilməsi bütün müəssisənin və ya sahiblik payının iqtisadi dəyərinin hesablanmasıdır. Satış, tərəfdaşlıq payının müəyyənləşdirilməsi və müxtəlif mübahisələr bu hesabın istifadə olunduğu hallardandır. Biznes qiymətləndirilməsi icmalı məqsəd və şəraitin əvvəlcədən müəyyən edilməsini izah edir.

Vərəqin başında qiymətləndirmə tarixini, nəzərdə tutulan alıcını və satışa daxil ediləcək hissələri qeyd edin. Şirkətin hamısını, bir payını, yoxsa yalnız avadanlıq və mal ehtiyatını nəzərdə tutduğunuzu açıq yazın. Bu seçimləri qiymətləndirici ilə ilk görüşdə dəqiqləşdirin.

İşləyən biznes, yoxsa ayrıca əşyalar?

Fəaliyyətini davam etdirən müəssisənin qiymətləndirilməsi ilə aktivlərin ayrıca satılması fərqli fərziyyələrə əsaslanır. Aktiv dedikdə biznesin sahib olduğu iqtisadi dəyərli resurs nəzərdə tutulur. Mənbədə fəaliyyətin davamı və aktivlərin satışı ayrıca qiymətləndirmə şərtləri kimi göstərilir.

Şərti olaraq, Bakıdakı bir kafenin yalnız qəhvə aparatını satmaq istəyirsinizsə, tapşırığı bütün kafenin satışı kimi yazmayın. Siyahıya mebel, avadanlıq, ad və müqavilələr üçün ayrıca sətir əlavə edin. Hər birinin satışa daxil olub-olmadığını dəqiqləşdirin.

İlkin hesab üçün hansı sənədləri toplamalısınız?

Maliyyə sənədlərini bir qovluqda birləşdirin. Mənfəət və zərər hesabatı gəlir və xərcləri, balans isə müəyyən tarixdə aktiv və öhdəlikləri göstərir; pul axını hesabatı pulun hərəkətini izləyir. Maliyyə təhlili haqqında icmal bu hesabatları qiymətləndirmənin əsas məlumatları sırasında izah edir.

Ticarət Palatasının sənəd siyahısı ən azı üç ilin mənfəət və zərər hesabatını, balansı, pul axınını, vergi bəyannamələrini, aktivləri və borcları əhatə edir. Siyahını aşağıdakı iş qovluqlarına bölün:

• Maliyyə: illik hesabatlar və onları izah edən qeydlər.
• Əmlak: avadanlıq, mal ehtiyatı və mülkiyyət sənədləri.
• Öhdəliklər: kreditlər, təchizatçı borcları və digər ödənişlər.
• Müştərilər: satış bölgüsü və təkrar alış məlumatları.
• Hüquqlar: varsa, əmtəə nişanı və patent sənədləri.

Hər faylın yanına dövrünü və kimdən alındığını yazın. Mövcud olmayan sənədi sıfır göstərici ilə əvəz etməyin; “məlumat yoxdur” qeyd edin. Mühasibinizdən hesabatlar arasındakı fərqləri izah etməsini istəyin.

Oxumaqda çətinlik çəkdiyiniz sətirləri maliyyə hesabatını oxumaq bələdçisi ilə nəzərdən keçirin. Görüşə “biznesim neçəyədir?” sualı ilə yanaşı, konkret sənəd sualları da aparın.

Kiçik biznes üçün hansı qiymətləndirmə üsulunu seçməlisiniz?

Üsulu biznesin qazancına, aktivlərinə və mövcud məlumatlara görə seçin. Kiçik biznes qiymətləndirmə metodları arasında aktiv, bazar və gəlir yanaşmaları var; hamıya uyğun tək üsul yoxdur. Üsulların müqayisəsi biznesin xüsusiyyətlərini və məlumat keyfiyyətini nəzərə almağı tövsiyə edir.

Bu bölgü və aktivlərin cari dəyəri ilə öhdəliklərin nəzərə alınması qiymətləndirmə yanaşmaları icmalında açıqlanır. Cədvəli seçim üçün başlanğıc kimi istifadə edin; hesabın yekun metodunu məlumatları yoxladıqdan sonra müəyyənləşdirin.

Aktivlərə baxarkən

Avadanlığın köhnə alış qiymətini olduğu kimi yekun hesaba köçürməyin. Cari dəyər üçün hansı sübutun istifadə edildiyini soruşun. Şəxsi əşya ilə biznes əmlakını ayırın və hər borcun hansı aktivə aid olduğunu qeyd edin.

Bazar müqayisəsi apararkən

Müqayisə cədvəlinə satış tarixini, fəaliyyət sahəsini, ölçünü və satışa daxil olanları yazın. Elan qiymətini tamamlanmış satış kimi qəbul etməyin. Özəl şirkətlər üzrə əməliyyat məlumatları məhdud ola bilər; mənbə əvvəlki satışların cari dəyəri müəyyənləşdirməkdə məhdudiyyətlərini qeyd edir.

Gəliri əsas götürərkən

Proqnozun yanında onu əsaslandıran məlumatı göstərin. Satış artımını sadəcə arzu kimi yazmayın: hansı sifarişə, müqaviləyə və ya müşahidəyə söykəndiyinizi qeyd edin. Əsaslandıra bilmədiyiniz fərziyyəni ayrıca sual kimi saxlayın.

Hesabatdakı qazancı necə yoxlamalısınız?

Əvvəl adi fəaliyyət xərcləri ilə ayrıca araşdırılmalı xərcləri ayırın. Normallaşdırma hesabatı biznesin davamlı fəaliyyətini daha aydın göstərəcək şəkildə düzəltməkdir; birdəfəlik maddələr və sahibin şəxsi xərcləri bu baxışa daxil ola bilər. Maliyyə hesabatlarının normallaşdırılması bölməsi belə düzəlişləri izah edir.

SDE sahibin əməkhaqqı və müəyyən digər maddələr nəzərə alınmaqla hesablanan qazanc göstəricisidir. Bu, satış qiymətinin özü deyil. Ticarət Palatasının SDE izahı xalis mənfəətdən başlayıb müvafiq düzəlişlər etməyi göstərir.

• Hər düzəliş üçün sənəd və səbəb tələb edin.
• Xərcin növbəti sahibdə davam edib-etməyəcəyini ayrıca soruşun.
• Sahibin gördüyü işləri və onları kimin təhvil alacağını yazın.
• Eyni məbləğin iki dəfə əlavə edilmədiyini yoxlayın.
• Düzəlişdən əvvəlki və sonrakı nəticəni yanaşı saxlayın.

Şərti nümunə: onlayn mağaza sahibi bütün müştəri mesajlarına özü cavab verir. Hesabda onun əməyini sadəcə silmək əvəzinə, alıcının bu işi necə təşkil edəcəyini soruşun. Cavab gələnədək həmin fərziyyəni təsdiqlənmiş saymayın.

Qazanc hesabına paralel pulun daxilolma və çıxışlarını da nəzərdən keçirmək üçün pul axınının idarə edilməsi planından istifadə edin. Hər iki baxışı eyni dövr üzrə hazırlayın.

Bakı kafesi nümunəsində hesab necə qurula bilər?

Aşağıdakı vəziyyət tamamilə şərti nümunədir, real satış və ya bazar qiyməti deyil. Təsəvvür edin ki, kafe sahibi biznesin dəyərini necə hesablamaq olar sualına cavab axtarır. Onun yerinə əvvəlcə üç ayrı iş vərəqi hazırlayın.

1. Əmlak vərəqi. Qəhvə aparatı, soyuducu, mebel və mal ehtiyatını yazın. Mülkiyyəti, vəziyyəti və hesaba daxil edilmə səbəbini qeyd edin.
2. Qazanc vərəqi. Satışları və xərcləri aylar üzrə toplayın. Birdəfəlik xərc kimi təqdim olunan hər maddənin sübutunu ayrıca istəyin.
3. Müqayisə vərəqi. Təsdiqlənə bilən oxşar satışları axtarın. Məlumat yoxdursa, həmin üsul üzrə nəticə çıxarmayın.

Sonra fərziyyə sınağı aparın: icarə xərci dəyişsə, sahibin işini başqa biri görsə və ya proqnozlaşdırılan satış baş tutmasa, hesabınız necə dəyişər? Bunları baş verəcək hadisə kimi təqdim etməyin. Məqsəd seçdiyiniz nəticənin hansı şərtlərdən asılı olduğunu görməkdir.

İş vərəqinin sonunda “hesaba daxil olanlar”, “ayrıca araşdırılanlar” və “çatışmayan məlumatlar” sütunları yaradın. Hər açıq sual üçün bir məsul şəxs təyin edin. Alıcı tərəfin yoxlamalarını planlaşdırmaq üçün hazır biznesin alınması bələdçisinə baxın.

Üç yanaşmanın nəticəsini avtomatik toplayıb bölməyin. Qiymətləndiricidən hansı nəticəyə daha çox etibar etdiyini və bunun sənədlərlə necə əsaslandırıldığını izah etməsini istəyin.

Biznesi satmazdan əvvəl qiymətləndirmə üçün nə hazırlamalısınız?

Satışa hazırlığı sənədləşdirmə və açıq suallarla başlayın. Bazar dəyəri məlumatlı və məcbur edilməyən tərəflər arasında mümkün qiymət anlayışıdır. Bazar dəyərinin tərifi bu şərtləri vurğulayır; şəxsi istədiyiniz qiyməti həmin anlayışla eyniləşdirməyin.

Alıcıya göstərmək üçün qısa izah hazırlayın: qiymət gözləntisi hansı hesabdan yaranıb, hansı öhdəliklər nəzərə alınıb və nə ayrıca razılaşdırılacaq? Biznesin hamısının satışı ilə yalnız seçilmiş aktivlərin satışını eyni təqdimatda qarışdırmayın.

Ticarət Palatası dəyəri yaxşılaşdırmaq üçün davamlı mənfəətə, müştəri bazasına və əməliyyat səmərəliliyinə diqqət ayırmağı tövsiyə edir. Satışa hazırlıq tövsiyələrinə əsaslanaraq, özünüz üçün sənədlə göstərə biləcəyiniz dəyişiklikləri seçin.

• Müştəri üzrə satış bölgüsünü hazırlayın.
• Təkrar sifarişləri ayrıca göstərin.
• Əsas işlərin necə görüldüyünü yazın.
• İzah olunmayan xərc və borcları araşdırın.

İşlərin təhvilini yazmaq üçün SOP hazırlamaq bələdçisindən istifadə edin. SOP təkrarlanan işin yazılı icra qaydasıdır. Alıcı ilə sonrakı mərhələləri isə biznes satışı planı üzrə təşkil edin.

Bu həftə hansı ardıcıllıqla işləməlisiniz?

İlkin nəticəni bir səhifəlik qərar qeydi kimi hazırlayın. Aşağıdakı ardıcıllığı öz iş qrafikinizə uyğun bölün. Hər mərhələnin sonunda konkret sənəd və ya cavab tələb edin.

1. Məqsədi, tarixi və qiymətləndirilən hissəni yazın.
2. Mühasibdən mövcud maliyyə sənədlərini alın.
3. Aktiv və öhdəlik siyahısını yoxlayın.
4. Qazanc düzəlişlərini sənədlərlə tutuşdurun.
5. Müqayisə məlumatlarını və boşluqları qeyd edin.
6. İlkin nəticəni qiymətləndirici ilə müzakirə edin.

Mütəxəssis seçərkən oxşar bizneslərlə təcrübəsini, istifadə edəcəyi üsulları və hesabatın əhatəsini soruşun. İlk görüşə hazırlanmaq üçün mühasib seçimi bələdçisini də nəzərdən keçirin. Mühasibdən sənədlərin hazırlanmasını, qiymətləndiricidən isə dəyər nəticəsinin əsaslandırılmasını ayrıca istəyin.