OpenAI nədir? Tarixçəsi, qurucuları və əsas məhsulları
OpenAI nədir? Bu, ChatGPT-ni və GPT modellərini yaradan, San-Fransiskoda yerləşən ABŞ süni intellekt şirkətidir. Şirkət 2015-ci ildə qeyri-kommersiya təşkilatı kimi qurulub, bu gün isə kommersiya qolu “OpenAI Group PBC” adlanan ictimai fayda korporasiyası statusundadır. Aşağıda OpenAI-nin tarixçəsini, qurucularını və məhsullarını sadə dildə izah edirik.

OpenAI nədir?
OpenAI süni intellekt (qısaca AI, yəni kompüterin insan kimi öyrənmə, dil başa düşmə və qərar vermə bacarığını təqlid etməsi) sahəsində tədqiqat aparan və məhsul hazırlayan ABŞ şirkətidir. Vikipediyanın yazdığına görə, OpenAI Delaverdə qeydiyyatdan keçmiş qeyri-kommersiya təşkilatı “OpenAI, Inc” və onun nəzarətində olan kommersiya törəmə şirkətindən ibarət struktur kimi başlayıb.
Bu gün struktur bir qədər fərqlidir. Qeyri-kommersiya hissə OpenAI Foundation adlanır, onun nəzarət etdiyi kommersiya qolu isə “OpenAI Group PBC”, yəni ictimai fayda korporasiyası (adi şirkətdən fərqli olaraq, təkcə səhmdarlara mənfəət yox, həm də əvvəlcədən elan edilmiş ictimai məqsədə xidmət etmək öhdəliyi olan korporasiya növü) statusundadır.
OpenAI-ni kim yaradıb?
OpenAI 2015-ci ilin dekabrında bir qrup tədqiqatçı və sahibkar tərəfindən qurulub. Vikipediyaya görə, təsisçilər arasında İlya Sutskever, Qreq Brokman, Trevor Blekvell, Viki Çunq, Andrey Karpati, Durk Kinqma, Cessika Livinqston, Con Şulman, Pamela Vaqata və Voytsex Zaremba olub. İlkin idarə heyətində Sem Altman və İlon Mask həmsədr kimi çıxış edib.
Rəsmi qeydiyyat tarixi 8 dekabr 2015-ci ildir; bunu həm ingiliscə Vikipediya, həm də az Vikipediya təsdiqləyir. Altman, Brokman, Mask, Rid Hoffman, Cessika Livinqston, Piter Til, Amazon Web Services, Infosys və YC Research birlikdə təşkilata 1 milyard dollar ayırmağı öhdələrinə götürüb.
OpenAI nə vaxt yaradılıb və necə inkişaf edib?
OpenAI-nin tarixi bir neçə aydın mərhələdən keçib: qeyri-kommersiya başlanğıcı, “məhdud gəlirli” model, ChatGPT-nin partlayışı, 2023-cü il rəhbərlik böhranı və 2025-ci ilin yenidən strukturlaşması.
“Məhdud gəlirli” model və Microsoft sərmayəsi
2019-cu il martın 11-də OpenAI hesablama gücü üçün daha çox kapital cəlb etmək məqsədilə OpenAI LP adlı “məhdud gəlirli” şirkət yaradıb. Bu modeldə investorların və işçilərin gəliri razılaşdırılmış hədlə (ilk raund investorları üçün qoyulan vəsaitin 100 misli) məhdudlaşdırılır, həddi aşan gəlir isə qeyri-kommersiya təşkilatına qayıdır. Mənbəyə görə, Microsoft 2019-cu ildə 1 milyard, 2023-cü ildə isə əlavə 10 milyard dollar sərmayə qoyub.
ChatGPT və GPT-4-ün buraxılışı
2022-ci il noyabrın 30-da OpenAI GPT-3.5 əsasında hazırlanmış ChatGPT söhbət botunu pulsuz “tədqiqat versiyası” kimi istifadəyə verib. 2023-cü il martın 14-də isə mətn və şəkli birgə qəbul edə bilən multimodal GPT-4 modeli təqdim olunub. İngiliscə Vikipediyanın yazdığına görə, ChatGPT buraxılışdan iki ay sonra 100 milyon aylıq aktiv istifadəçiyə çatıb.
2023-cü il rəhbərlik böhranı
2023-cü il noyabrın 17-də idarə heyəti Sem Altmanı baş direktor, Qreq Brokmanı isə sədr vəzifəsindən kənarlaşdırıb; Brokman sonra prezident vəzifəsindən də istefa verib. Dörd gün sonra hər ikisi danışıqlardan sonra geri qayıdıb, idarə heyəti üzvlərinin əksəriyyəti isə istefa verib. Yeni ilkin şuraya keçmiş Salesforce baş direktoru Bret Teylor sədr kimi daxil olub.
Stargate layihəsi və 2025-ci ilin yenidən strukturlaşması
2025-ci il yanvarın 21-də OpenAI, SoftBank, Oracle və MGX ABŞ-da süni intellekt infrastrukturuna dörd il ərzində 500 milyard dollar sərmayə qoymağı nəzərdə tutan “Stargate” layihəsini elan edib; maliyyə məsuliyyəti SoftBank-ın, əməliyyat məsuliyyəti isə OpenAI-ın üzərindədir. Həmin il avqustun 7-də GPT-5 modeli təqdim olunub.
2025-ci il oktyabrın 28-də OpenAI yenidən kapitallaşdırmanı başa vurub: qeyri-kommersiya təşkilatı OpenAI Foundation adlandırılıb və kommersiya qolunda təxminən 130 milyard dollar dəyərində paya sahib olub, kommersiya qolu isə “OpenAI Group PBC” ictimai fayda korporasiyasına çevrilib. Vikipediyaya əsasən, Microsoft-un bu şirkətdəki payı təxminən 27%-dir (təxminən 135 milyard dollar), OpenAI isə üstəlik 250 milyard dollarlıq Azure xidmətləri almağı öhdəsinə götürüb.
OpenAI hansı məhsulları hazırlayır?
OpenAI bir neçə geniş dil modeli (LLM, yəni mətndəki söz ardıcıllıqlarını öyrənərək növbəti sözü ehtimal əsasında proqnozlaşdıran model növü) və onların üzərində qurulmuş məhsullar hazırlayır. Rəsmi məhsul siyahısına görə, əsas məhsullar bunlardır:
| Məhsul | Nə üçün istifadə olunur |
|---|---|
| ChatGPT | Mətnlə sual-cavab, yazı, kod və tapşırıq köməkçisi olan söhbət botu |
| GPT modelləri (GPT-4, GPT-5, GPT-6 seriyası) | Mətn generasiyasının əsasında dayanan böyük dil modelləri |
| DALL-E / GPT Image | Mətn təsvirindən şəkil yaratma |
| OpenAI Codex | Proqram kodu yazmaq və xətaları aşkarlamaq üçün köməkçi |
| Deep Research | İnternetdə dərin araşdırma aparıb hesabat hazırlama funksiyası |
| Agents / ChatGPT Atlas | Tapşırığı istifadəçi adından icra edən agent rejimi və inteqrasiya olunmuş brauzer |
Az Vikipediyada qeyd olunduğu kimi, şirkət keçmişdə açıq mənbəli modellər də hazırlayıb, amma son illərdə əsas diqqət kommersiya məhsullarına yönəlib.
ChatGPT və GPT modelləri necə bağlıdır?
ChatGPT OpenAI-nin hazırladığı məhsuldur, GPT isə onun arxasında işləyən model ailəsidir. Sadə desək, GPT “mühərrik”, ChatGPT isə həmin mühərriklə işləyən “proqramdır”. İngiliscə Vikipediyaya görə, ChatGPT hazırda GPT-6 Astra modeli üzərində işləyir, 59 dildə əlçatandır və 2026-cı ilin fevral ayında həftəlik aktiv istifadəçi sayı 900 milyona çatıb, 2026-cı ilin sentyabrında isə dünyada ən çox ziyarət olunan beşinci sayt olub.
Bu fərqi daha ətraflı anlamaq istəyirsinizsə, OpenAI və ChatGPT: fərq nədir, hansı yol sizə uyğundur? məqaləsinə baxa bilərsiniz. ChatGPT-nin özü haqqında daha geniş izah üçün isə ChatGPT nədir? Necə işləyir və nəyə qadirdir bələdçisi faydalı olacaq. Böyük dil modellərinin necə işlədiyini öyrənmək üçün isə LLM nədir? Böyük dil modelləri sadə dildə məqaləsinə keçə bilərsiniz.
OpenAI-ni bu gün kim idarə edir?
Rəsmi məlumata görə, OpenAI-nin sədri Bret Teylordur, baş icraçı direktoru Sem Altman, prezidenti Qreq Brokman, maliyyə direktoru isə Sara Fraydır. Şirkətin mülkiyyət bölgüsü belədir: Microsoft təxminən 23,3%, OpenAI Foundation 22,5%, işçilər və digər investorlar isə qalan 54,2% paya malikdir. 2026-cı ildə işçi sayı təxminən 4.500 nəfər olub.
Bu rəqəmlər göstərir ki, OpenAI nə tam qeyri-kommersiya, nə də sadə bir “startap”dır: qeyri-kommersiya nəzarəti, nəhəng texnologiya tərəfdaşı (Microsoft) və minlərlə işçisi olan iri bir korporativ strukturdur.
Bu məlumat sizin biznesiniz üçün nə üçün vacibdir?
Bakıda kafe, onlayn mağaza və ya marketinq komandası idarə edən sahibkar üçün OpenAI-nin kim olduğunu bilmək akademik maraq deyil, praktik fayda verir. Üç konkret addım təklif edirik:
- Məhsul və şirkəti ayırın. “ChatGPT-dən istifadə edirəm” desəniz, əslində OpenAI-nin bir məhsulundan istifadə edirsiniz. Bu fərqi bilmək, digər OpenAI məhsullarını (məsələn, şəkil yaratma və ya kod köməkçisi) da kəşf etməyə kömək edir.
- Doğru vasitəni seçin. Gündəlik mətn işləri üçün ChatGPT kifayət edə bilər, amma öz tətbiqinizə inteqrasiya lazımdırsa, OpenAI-nin API xidmətinə ehtiyacınız olacaq. Bu iki yol fərqli bilik və büdcə tələb edir.
- İnkişafı izləyin. OpenAI tez-tez yeni model buraxır (GPT-5, GPT-6 və sonrakılar). Bugünkü “ən yaxşı” alət altı ay sonra köhnəlmiş ola bilər, ona görə qərarı bir dəfəlik yox, mütəmadi yoxlanan proses kimi qurun.
Gündəlik işdə ChatGPT-dən necə istifadə edəcəyinizi addım-addım görmək üçün ChatGPT Azərbaycan dilində: praktik istifadə bələdçisi faydalı olacaq. Hazır nümunələrlə işə başlamaq istəyirsinizsə, ChatGPT üçün 50 hazır prompt (Azərbaycanca) siyahısına baxa bilərsiniz. Süni intellektin biznesdə tətbiqi barədə daha geniş mənzərə üçün isə Süni intellekt: tam bələdçi məqaləsi başlanğıc nöqtəsi ola bilər.
Tez-tez verilən suallar
OpenAI nədir?
OpenAI ChatGPT, GPT modelləri və DALL-E kimi süni intellekt məhsulları hazırlayan ABŞ şirkətidir. Qeyri-kommersiya təşkilatı kimi başlayıb, bu gün onun kommersiya qolu ictimai fayda korporasiyası statusundadır.
OpenAI nə vaxt yaradılıb?
OpenAI 2015-ci ilin dekabrında, rəsmi olaraq 8 dekabr 2015-ci il tarixində qeyri-kommersiya təşkilatı kimi qurulub.
OpenAI-ni kim yaradıb?
Təsisçilər arasında İlya Sutskever, Qreq Brokman, Trevor Blekvell və bir neçə digər tədqiqatçı olub; ilkin idarə heyətində Sem Altman və İlon Mask həmsədr kimi çıxış edib.
OpenAI hansı məhsulları hazırlayır?
OpenAI-nin əsas məhsulları ChatGPT, GPT model ailəsi, DALL-E/GPT Image şəkil generatoru, OpenAI Codex kod köməkçisi və Deep Research araşdırma funksiyasıdır.
ChatGPT-ni kim hazırlayıb?
ChatGPT-ni OpenAI hazırlayıb. ChatGPT, GPT model ailəsi üzərində işləyən söhbət botu məhsuludur; ilk versiyası 2022-ci il noyabrın 30-da buraxılıb.

