Xidmət axınında dar boğaz ən aşağı xidmət imkanına malik mərhələdir. Bu bələdçidən sonra nəzəri sürət həddini, boş başlayan növbənin tam yekunlarını və əlavə işçinin məhdudiyyəti necə dəyişdirdiyini hesablaya biləcəksiniz.
Son yenilənmə: 29 oktyabr 2026
Xidmət axınında dar boğaz nəyi göstərir?
Xidmət axınında dar boğaz ardıcıl işin ümumi sürətini məhdudlaşdıran mərhələdir. Bu məqalədən sonra üç mərhələli şərti axının nəzəri imkanını hesablaya, əlavə işçinin hansı mərhələdə nəticəni dəyişdirdiyini görə və boş başlayan növbənin yekununu həmin nəzəri həddən ayıra biləcəksiniz. Nəticə işə qəbul göstərişi yox, yoxlana bilən hesablama kartıdır.
Şərti qablaşdırma xidməti hər işi qəbul, hazırlama və son yoxlamadan keçirir. İş hər üç mərhələdən məhz bu sıra ilə keçməlidir. Xidmət vaxtı bir işin həmin mərhələdə tələb etdiyi dəqiqədir. Növbədə gözləmə bu vaxta daxil edilmir. Bir işçinin görünən məşğulluğunu bütün axının çıxışı ilə eyniləşdirməyin.
Komplekt üçün hissə sayı mövcud komponentlərdən neçə dəst alındığını hesablayır. Burada isə zaman ərzində xidmət sürəti, boş sistemin başlanğıcı və işçi əlavəsindən sonra məhdudiyyətin yer dəyişməsi hesablanır. Əsas sual hissələrin çatması yox, eyni vaxtda müxtəlif mərhələlərdə gedən işlərin nə qədər tez bitməsidir.
Modeli işçi və vaxt fərziyyələri ilə bağlayın
Net növbə müddəti 420 dəqiqədir. Bu, fasilələr çıxıldıqdan sonra modelə verilən xidmət vaxtıdır. Qəbul bir işə 6, hazırlama 10, son yoxlama 4 dəqiqə çəkir. Əsas halda hər mərhələdə ayrıca bir işçi var. İşçilər mərhələlər arasında paylaşılmır. Hər işçi eyni anda yalnız bir iş görür, başladığı işi fasiləsiz bitirir.
Bu rəqəmlər müəllifin yaratdığı şərti tədris girişləridir. Real xidmət müəssisəsində ölçülməyib, Anarın və ya müştərinin fəaliyyət nəticəsi deyil. İşlər eyni növdədir, vaxtlar dəyişmir, təkrar emal, qüsur, hazırlıq keçidi və daşınma gecikməsi yoxdur. İlk mərhələnin qarşısında kifayət qədər iş var, mərhələlərarası gözləmə üçün yer məhdud deyil.
| Mərhələ | Dəqiqə/iş | Ayrıca işçi | Növbəlik xidmət imkanı |
|---|---|---|---|
| Qəbul | 6 | 1 | 70 |
| Hazırlama | 10 | 1 | 42 |
| Son yoxlama | 4 | 1 | 105 |
İkinci işçi əlavə olunanda onun ayrıca xidmət göstərə bildiyini qəbul edirik. İki nəfər eyni dar masaya və ya bir cihazın tək girişinə bağlıdırsa bu fərziyyə keçmir. İşçi sayını iki yazmaq ortaq cihazı iki etmir. Əvvəl resursların həqiqətən müstəqil olub-olmadığını qeyd edin. Naməlum cavab varsa həmin ssenarini təsdiqlənmiş imkan kimi göstərməyin.
Növbəlik imkanla yekun işi ayırın
Hər mərhələnin nəzəri xidmət imkanı net dəqiqə×ayrıca paralel işçi/xidmət dəqiqəsidir. Qəbul üçün 420×1/6=70, hazırlama üçün 420×1/10=42, yoxlama üçün 420×1/4=105 alınır. Davamlı işləyən bu sadə axının yuxarı sürət həddini ən kiçik göstərici müəyyən edir: növbə ekvivalentində 42 iş. Məhdudlaşdıran mərhələ hazırlamadır.
Bu 42 rəqəmini boş başlayan növbədə mütləq bitən iş sayı adlandırmayın. Saat sıfırda bütün mərhələlər boşdursa ilk iş əvvəl 6 dəqiqə qəbuldan, sonra 10 dəqiqə hazırlamadan, sonra 4 dəqiqə yoxlamadan keçir. İlk yekun iş 20-ci dəqiqədə hazırdır. Hər sonrakı iş əsas halda 10 dəqiqə sonra bitir.
Son tamamlanmalar 20, 30, 40 və belə davam edərək 420-ci dəqiqədə olur. Say 1+floor((420−20)/10)=41-dir; floor tam aşağı yuvarlaqlaşdırma deməkdir. Deməli 42 növbəlik sürət ekvivalenti, 41 isə verilmiş boş başlanğıc və dəqiq son sərhədi ilə simulyasiya nəticəsidir. Son anda tam bitən iş hesaba daxildir, yarımçıq iş daxil deyil.
Əlavə işçi nə vaxt dar boğazı dəyişir?
Hazırlamaya ikinci müstəqil işçi əlavə edək. İndi mərhələ imkanları 70, 84 və 105-dir. Ən aşağı hədd 70 olur, məhdudiyyət qəbula keçir. Hazırlamanın imkanının ikiqat artması bütün axının ikiqat artması deyil: əsas halda 42 olan nəzəri sürət həddi 70-ə yüksəlir. Məhdudiyyətin hansı mərhələyə keçdiyini nəticənin yanında yazın.
Bu ssenaridə ilk iş yenə 20-ci dəqiqədə tamamlanır. Qəbul hər 6 dəqiqədə bir iş ötürür, iki hazırlama işçisi növbə ilə bu işləri qəbul edir. Hər birinin 10 dəqiqəlik işi növbəti öz işindən əvvəl bitir. Yoxlamanın 4 dəqiqəsi də 6 dəqiqəlik çıxış aralığını qarşılayır. Son tamamlanma 416-cı dəqiqədir və növbədə 67 tam iş bitir.
İndi əsas hala qayıdıb yalnız son yoxlamaya ikinci işçi əlavə edin. İmkanlar 70, 42 və 210 olur. Ən aşağı göstərici yenə hazırlamanın 42-sidir. Boş növbədə yenə 41 iş tamamlanır. Bu müqayisə əlavə işçinin dəyərsiz olması iddiası deyil; verilmiş sabit modeldə məhz ümumi çıxış həddini artırmadığını göstərir. Keyfiyyət və fasilə əvəzləməsi ayrıca qiymətləndirilə bilər.
Xidmət, çıxış aralığı və ümumi vaxt fərqlidir
Bir işin mərhələdə xidmət vaxtı hazırlamada 10 dəqiqə olaraq qalır. Hazırlamaya iki işçi gələndə həmin işi 5 dəqiqəyə hazırladıqlarını fərz etmirik. Onlar iki ayrı işi paralel görürlər. Bütün axının ardıcıl yekunları arasındakı aralıq əsas halda 10, ikinci ssenaridə 6 dəqiqədir. Bu aralıq bir işin bütün yolu keçmə müddəti deyil.
Takt vaxtı müştəri tələbinə uyğun lazım olan çıxış aralığıdır. Burada tələb rəqəmi verilmədiyi üçün takt hesablanmır. İşin başlanğıcdan təhvilə qədər ümumi müddətinə isə gözləmə də təsir edə bilər. Əsas modeldə hazırlamanın qarşısında gözləyən işlər artdıqca sonrakı işin yolda qalma müddəti ilk işin 20 dəqiqəsindən uzun olur.
Ölçmə kartınızda üç ayrı sütun saxlayın: mərhələdə xidmət dəqiqəsi, yekunlar arasındakı aralıq və işin ümumi keçid müddəti. Eyni “vaxt” sözünü hər üçü üçün yazmaq səhv qərar yaradır. Avadanlığı almaq və ya icarəyə götürmək qərarı üçün bu texniki imkanla yanaşı uyğun xərc və istifadə müddəti də ayrıca yoxlanmalıdır.
15 dəqiqəlik kart və dayandırma halları
Windows-da Başlatdan Notepad açın, yeni boş sənəddə aşağıdakı kartı köçürün. 420 dəqiqəni, 6/10/4 xidmət vaxtlarını və 1/1/1 ayrıca işçini yazın. Hesab üçün Başlatdan Calculator açın. On beş dəqiqəlik plan hədəfində yüzlərlə hadisəni köçürmək əvəzinə ilk üç işi və modelin təkrarlanan çıxış ardıcıllığını yoxlayın: əsas halda mərhələ intervalları J1 üçün 0–6/6–16/16–20, J2 üçün 6–12/16–26/26–30, J3 üçün 12–18/26–36/36–40-dır. Sonra bu konkret model üçün 20+10(k−1) ardıcıllığından 420 həddində 41 iş alınır. Hazırlamaya ikinci ayrıca işçi ilə 20+6(k−1) ardıcıllığı 416-da 67-ci işə çatır; bu qaydanı naməlum başqa axına tətbiq etməyin.
Net növbə: [...] Mərhələlər, dəqiqə/iş, ayrıca işçilər: [...] Fərziyyələr və naməlum resurslar: [...] Mərhələ imkanları və dar boğaz: [...] İlk tamamlanma və son sərhəd: [...] Boş başlanğıcdan tam yekunların sayı: [...] İşçi əlavəsi və yeni dar boğaz: [...] Modeldən kənar risklər: [...]
Xidmət vaxtı sıfır, mənfi və ya naməlumdursa bölmə aparmayın. Məcburi mərhələdə sıfır işçi varsa axın dayanır. İşçi sayı müsbət tam ədəd olmalıdır; yarım işçi bu sadə paralel xidmət modelinə uyğun deyil. Paylaşılan işçi və ya cihaz varsa ayrıca cədvəl tələb olunur. Dəyişən sifariş növlərinin vaxtını əsaslandırmadan bir sabit rəqəmlə əvəz etməyin.
Alış partiyası hesabı və stok uçotu bu xidmət axını modelinin yerinə keçmir. Təchizatçı xərclərini müqayisə etmək də ayrıca pul qərarıdır. Burada hesablanan nəticə yalnız verilən fərziyyələr daxilində imkan və növbə yekunudur. Kodla hadisə hesabı icra olunub, real müəssisə və ya sizin tətbiq ekranınız sınaqdan keçirilməyib. Kartda əsas 42/41, hazırlamaya əlavə işçi ilə 70/67 və yoxlamaya əlavə işçi ilə 42/41 cütlərini ayrıca yazın. File → Save As ilə Documents-də axin-karti-V1.txt adı seçin; ad mövcuddursa başqa adla saxlayın, üzərinə yazmayın. Bağlayıb File Explorer-də həmin faylı yenidən açın. 6/10/4 girişlərini, boş başlanğıcı, 420 daxil sərhədini, ilk 20 dəqiqəni və 416-da 67-ci işi tapın. Real əməliyyat müşahidəsi olmayan sahələr şərti qalsın; yenidən açmanı icra etmədən tamamlandı yazmayın.
Hadisə cədvəlini qurarkən hər iş üçün əvvəlki mərhələnin bitmə anını və seçilən işçinin azad olma anını müqayisə edin. Yeni xidmət bunlardan gec olan anda başlayır. Sonra mərhələnin xidmət dəqiqəsini əlavə edin. Növbəti mərhələyə bu bitmə anını ötürün. Bu qayda gözləməni sıfır saymaqla yaranan yanlış yekunların qarşısını alır və paralel işçilərin həqiqətən növbə ilə işlədiyini göstərir.
Növbə həddini də açıq yazın. Bu nümunədə 420-ci dəqiqədə tam bitən iş daxildir, 420,1-ci dəqiqədə bitən iş daxil deyil. Yalnız qəbuldan və ya hazırlamadan çıxan iş yekun sayılmır. Son yoxlaması bitməyən işi növbəti günə qalan iş kimi ayrıca saxlayın. Əgər növbə başlananda əvvəlki gündən yarımçıq iş varsa boş başlanğıc nəticəsini istifadə etməyin; ilkin vəziyyəti hadisə cədvəlinə ayrıca daxil etmək lazımdır.
Tez-tez verilən suallar
İki işçi xidmət vaxtını yarıya endirirmi?
Bu modeldə xeyr. Hər işçi ayrıca bir iş görür. Paralel imkan artır, bir işin xidmət dəqiqəsi dəyişmir.
Niyə əsas halda 42 yox, 41 iş bitir?
42 davamlı sürətin növbə ekvivalentidir. Boş sistemdə ilk iş 20-ci dəqiqədə bitir, sonra 10 dəqiqəlik aralıqla 420-ci dəqiqəyədək 41 iş tamamlanır.
Naməlum xidmət vaxtını sıfır yazmaq olarmı?
Xeyr. Hesabı dayandırın və girişi dəqiqləşdirin. Sıfıra bölmək və ya məcburi mərhələni gizlətmək olmaz.
Bu real işçi məhsuldarlığının ölçüsüdürmü?
Xeyr. Şərti sabit vaxtlar və müstəqil resurslarla icra edilmiş tədris hesabıdır, real biznesdə ölçülmüş çıxış deyil.


