Uzun müddətli düşünmək niyə çətin olur?

Uzunmüddətli düşünmək niyə hamıya ağır gəlir?

Uzunmüddətli düşünmək çətin deyil, əslində. Ağırdır. Çünki insanı birbaşa öz içi ilə üz-üzə qoyur. Səni nəticə ilə yox, özünlə tək buraxır.

Qısamüddətli düşünəndə həmişə bir bəhanə var. Reklam idi. Alqoritm idi. Bazar idi. Zaman idi. Nəsə baş verdi və sən reaksiya verdin. Özünü günahlandırmağa ehtiyac qalmır. Hərəkət var, səs var, kənardan baxanda “iş gedir”.

Uzunmüddətli düşünəndə isə səs azalır. Reaksiya azalır. Bəhanələr də azalır. Çünki sən artıq bilirsən ki, hər şeyi bu həftə həll etmək mümkün deyil. Və bu bilik insanı narahat edir. Çünki nəzarət hissini əlindən alır.

İnsan beyni nəticəni sevir, amma daha çox təsdiqi sevir. “Düz yoldayam” demək üçün bir işarə axtarır. Uzunmüddətli yolda isə bu işarələr gec gəlir. Bəzən ümumiyyətlə görünmür. Sən sadəcə hiss edirsən. Amma hissi sübut etmək olmur. Sübut olmayan şey isə cəmiyyət üçün dəyərsiz görünür.

Bir də belə bir məsələ var: uzunmüddətli düşünmək insanı yavaşladır. Yavaşlayan insan isə bu dövrdə həmişə risk altındadır. Çünki hər yer sürətlidir. Hamı paylaşır, hamı açıqlayır, hamı “indi” yaşayır. Sən isə gözləyirsən. Bu gözləmə çox vaxt qorxaqlıq kimi başa düşülür. Halbuki əslində bu, özünə güvənməkdir.

Uzunmüddətli düşünəndə qərarlar da fərqli olur. Daha az “bəli” deyirsən. Daha çox imtina edirsən. Daha çox şeyi etməməyə qərar verirsən. Kənardan baxanlar üçün bu passivlikdir. Amma içəridə sən bilirsən: bu, enerji qorumaqdır. Çünki hər fürsət fürsət deyil. Bəziləri sadəcə diqqət yayındırır.

Bu düşüncə tərzi insanı bir az da tək qoyur. Çünki əksəriyyət qısamüddətli danışır. Sən isə “indi yox” deyəndə, sanki oyundan çıxmış kimi görünürsən. Halbuki sən sadəcə başqa oyunu oynayırsan. Uzun oyunu. Və uzun oyunda səs-küy az olur.

Ən ağır hiss isə budur: uzunmüddətli düşünəndə səhvlərin də səssiz olur. Onları dərhal hiss etmirsən. Aylar sonra bir şeyin yerində olmadığını anlayırsan. Bu da insana “kaş o vaxt” dedirdir. Qısamüddətli düşüncə bu hissdən qaçır. Səhvini dərhal örtür, amma problem qalır.

Uzunmüddətli düşünmək səni nəticəyə yox, istiqamətə bağlayır. Bu da hər gün özünə eyni sualı vermək deməkdir: “Mən hara gedirəm?” Bu sual çox ağırdır. Çünki cavabı hər gün eyni olmur. Və bəzən cavab ümumiyyətlə yoxdur.

Amma maraqlısı budur: uzunmüddətli düşünən insanlar panikaya daha az düşür. Çünki onlar artıq bilirlər ki, hər dalğa fırtına deyil. Hər eniş məğlubiyyət deyil. Bəzən sadəcə yolun özüdür.

Ona görə də bu düşüncə hamıya ağır gəlir. Çünki səni sakitliyə məcbur edir. Səni tələsməməyə məcbur edir. Səni başqalarının ritmindən çıxarıb, öz ritminlə üzləşdirir.

Və ən çətini də budur:
öz ritmini daşımaq.