İnsan nə axtarır?

İnsan dayanmır. Dayana bilmir.

Hələ nə axtardığını bilməyəndə belə – axtarır. Bu, onun zəifliyi deyil. Bu, onun quruluşudur.

Körpə dünyaya gələn anda ətrafa baxır. Hələ dünya nədir bilmir, hələ sözləri, adları, səbəbləri tanımır. Amma artıq nəyisə axtarır – bir üz, bir səs, bir istilik, bir təhlükəsizlik hissi. Heç kim ona “axtar” demir. O, onsuz da axtarır.

Çünki insanın ilk hərəkəti belə, dünyanı anlamağa çalışmaqdır.

Və bu heç vaxt dayanmır.

Uşaq olanda cavab axtarırıq. “Bu nədir? Niyə belədir? Bəs sonra nə olacaq?” – suallar bitmir. Çünki uşaq üçün dünya hazır bir sistem deyil. Dünya açılmalı olan bir sirrdir.

Sonra böyüyürük. Suallar dəyişir, amma axtarış dayanmır.

Yeniyetmə olanda özümüzü axtarırıq – kiməm, haraya aidəm, nəyə inanıram. Gənc olanda yer axtarırıq – dünyada öz yerimizi, öz səsimizi, öz istiqamətimizi. Yetkin olanda məna axtarırıq – nə üçün buradayam, nəyi dəyişə bilərəm, nə iz qoyacağam.

Forma dəyişir. Yaş dəyişir. Sual dəyişir. Amma axtarışın özü dəyişmir.

İnsan bəzən bunu çox sadə şeylərdə axtarır – bir işdə, bir münasibətdə, bir uğurda, bir statusda, bir insanın baxışında. Düşünür ki, tapdığı zaman rahatlayacaq: “Bu işi qursam rahat olacağam. Bu pulu qazansam tamamlanacağam. Bu insan məni sevsə sakitləşəcəyəm.”

Amma çox vaxt çatdığı yerdə yeni bir boşluq görür.

Çünki insan axtardığı şeyi xaricdə zənn edir, amma onun kökü daxildə olur.

Burada böyük bir paradoks var.

Çox insan axtardığını bilmir. Sadəcə narahatlıq hiss edir – bir boşluq, bir sıxıntı, bir “nəsə çatışmır” hissi. Və bu hissi susdurmaq üçün hərəkət edir: daha çox işləyir, daha çox alır, daha çox qaçır, daha çox özünü məşğul edir. Çünki dayananda o boşluq yenidən görünür.

İnsan bəzən pul axtarır, amma əslində azadlıq istəyir. Bəzən şöhrət axtarır, amma əslində görülmək istəyir. Bəzən sevgi axtarır, amma əslində qəbul edilmək istəyir. Bəzən güc axtarır, amma əslində qorxularından azad olmaq istəyir.

Axtardığını tapmamağın ən böyük səbəbi budur: nə axtardığını bilməmək. Və nə axtardığını bilməyən insan, tapdığı şeyin doğru olub-olmadığını da anlaya bilmir.

İnsan əslində nə axtarır?

Cavab hər kəsdə fərqli görünür – kimi pul deyir, kimi sevgi, kimi uğur, kimi sakitlik, kimi azadlıq, kimi Tanrı, kimi özünü. Amma kökdə axtarış eynidir.

İnsan məna axtarır.

Etdiklərinin, yaşadıqlarının, çəkdiyi zəhmətin bir mənası olduğunu hiss etmək istəyir. Çünki insan sadəcə işləməklə yorulmur. İnsan mənasız işləməklə sınır. Mənasız zəhmət bədəni yox, ruhu yorur.

İnsan saatlarla işləyə bilər, əgər bunun arxasında bir məna görürsə. Ağır yollardan keçə bilər, əgər bunun onu bir yerə apardığını hiss edirsə. Çətinliyə dözə bilər, əgər o çətinliyin içində bir səbəb varsa.

Amma səbəbsiz yorğunluq insanı içəridən boşaldır.

İnsan uyğunluq axtarır.

Daxilindəki ilə xaricdəki arasında bir harmoniya. Kim olduğu ilə nə etdiyi arasında bir bağ. İnandığı ilə yaşadığı arasında bir dürüstlük.

Bu uyğunluq pozulanda insan uğurlu olsa belə rahatsız olur. Çünki hər uğur insana yaxşı gəlmir. Bəzən insan çox şey qazanır, amma özündən uzaqlaşır. Hamı onu uğurlu görür, amma o içində parçalanmış hiss edir. Həyat kənardan yaxşı görünür, amma daxilində bir səs deyir: “Bu mən deyiləm.”

İnsanın ən ağır yorğunluğu budur: özünə aid olmayan bir həyatı daşımaq.

İnsan həqiqət axtarır.

İnsan təsdiq axtarır kimi görünür. Amma dərin səviyyədə o, “afərin” eşitmək yox, özünə dürüst baxa bilmək istəyir.

Çünki insan başqalarını aldada bilər – cəmiyyəti, sosial medianı, statusla və imiclə görüntü yarada bilər. Amma öz içində həqiqəti bilir. Nəyi niyə etdiyini bilir. Harada qorxduğunu, harada qaçdığını, hansı sualı özünə verməkdən çəkindiyini bilir.

Və insanın qaçdığı suallar heç vaxt yox olmur. Onlar sadəcə susur, sonra başqa formada geri qayıdır – narahatlıq kimi, boşluq kimi, qəzəb kimi, mənasızlıq kimi.

Həqiqətsiz rahatlıq uzun çəkmir.

Və hər şeyin altında insan azadlıq axtarır.

Təkcə fiziki azadlıq yox. Daxili azadlıq – qorxudan azad olmaq, başqalarının gözləntisindən azad olmaq, özünü sübut etmək məcburiyyətindən azad olmaq, keçmişin yükündən azad olmaq, başqalarının ssenarisi üzrə yaşamaqdan azad olmaq.

İnsan istəyir ki, bir gün öz həyatına baxıb desin: “Bu həyatı mən seçdim.” Tam mükəmməl olmasa belə. Hər şey ideal olmasa belə. Amma mənimdir.

Çünki azadlıq hər şeyi edə bilmək deyil. Azadlıq öz seçiminin məsuliyyətini daşıya bilməkdir.

Bəs insan nəyi gözləyir?

Bu, axtarışdan fərqli bir şeydir. Axtarış hərəkətdir. Gözləmə isə bir inam formasıdır.

İnsan həmişə nəyisə gözləyir – bir gün düzələcəyini, dəyişəcəyini, doğru insanı tapacağını, doğru anın gələcəyini. Bəzən öz həyatını “bir gün” cümləsinin içində saxlayır: bir gün başlayacağam, bir gün yazacağam, bir gün quracağam, bir gün dəyişəcəyəm.

Və bu “bir gün” bəzən ümid olur. Bəzən isə həbsxana.

Çünki gözləmək iki cür olur.

Passiv gözləmək insanı zəiflədir. “Vaxtı gələndə olar. Görək nə olur. Bəlkə fürsət çıxar.” Bu, gözləmə deyil – qaçışdır. İnsan məsuliyyəti zamana verir, qərarı taleyə verir, hərəkəti gələcəyə saxlayır. Və beləcə bu gününü itirir.

Amma aktiv gözləmək gücdür. Toxum əkib yağışı gözləmək. Tikib nəticənin yetişməsini gözləmək. Əmək verib zamanın öz işini görməsinə icazə vermək.

Bu, səbrdir. Səbr isə passivlik deyil. Səbr – hərəkətdən sonra nəticəyə hörmət etməkdir. Yaratdığın şeyin böyüməsinə vaxt verməkdir. Hər gün eyni istiqamətdə qalmaqdır, nəticə hələ görünməsə belə.

İnsanın ən böyük imtahanı budur: axtararkən tələsməmək, gözləyərkən donub qalmamaq.

Şüurlu insan ikisini birləşdirir.

Axtarır, amma hər tapıntını sonuncu sanmır. Gözləyir, amma gözləyərkən boş durmur. Bilir ki, hər cavab yeni bir sual açır, hər mərhələ yeni bir qapı göstərir.

Çünki axtarışın məqsədi sadəcə tapmaq deyil. Axtarışın məqsədi dəyişməkdir.

İnsan yolda dəyişir. Sual verdikcə dərinləşir. İtirdikcə seçməyi öyrənir. Gözlədikcə səbrin nə olduğunu anlayır. Tapmadıqca öz içini eşitməyə başlayır.

Bəzən axtardığı şeyi tapanda başa düşür ki, artıq ona ehtiyacı yoxdur. Çünki yol onu artıq dəyişib.

İnsan xaricdə axtardığını çox vaxt daxilində tapır. Amma daxilinə baxmaq üçün əvvəlcə xaricdə axtarmalı olur.

Bu, ziddiyyət deyil. Bu, insanın öyrənmə formasıdır. Bəzən dünyanı gəzir ki, öz içindəki boşluğu görsün. Bəzən uğurun arxasınca qaçır ki, əslində sakitlik istədiyini anlasın. Bəzən sevgini başqasında axtarır ki, özünü qəbul etməyi öyrənsin.

Bəzən axtardığını itkilərdə tapır – çünki itki nəyin həqiqətən dəyərli olduğunu göstərir. Bəzən uğursuzluqda tapır – çünki uğursuzluq yalan motivləri yandırır, geriyə yalnız həqiqi istək qalır. Bəzən təklikdə tapır – çünki səs-küy azalandan sonra insan öz səsini eşidir.

Və bəzən axtardığını heç tapmır. Amma həmin axtarış onu elə bir insana çevirir ki, əvvəl axtardığı şey artıq kiçik qalır.

Sonda insan nə axtarır?

Özünü. Amma bugünkü özünü yox – ola biləcəyi özünü.

Tamamlanmış bir versiyasını deyil, mümkün olan ən həqiqi versiyasını. Daha dürüst, daha az qorxan, daha çox yaradan, daha çox anlayan özünü. İnsan əslində içindəki potensialın arxasınca gedir. Bəzən bunu adlandıra bilmir, bəzən uğur zənn edir, bəzən sevgi zənn edir. Amma kökdə axtardığı şey budur: “Mən kim ola bilərəm?”

Və bu axtarış heç vaxt bitmir. Çünki insan heç vaxt tam olmur. Hər yeni səviyyə yeni bir sual açır, hər cavab yeni bir dərinlik göstərir, hər dönüş insanı özünə bir az daha yaxınlaşdırır.

İnsan axtarır, çünki yaşayır. İnsan axtarır, çünki içində hələ açılmamış bir dünya var. İnsan axtarır, çünki olduğu insanla ola biləcəyi insan arasında bir məsafə var.

Və o məsafənin adı – həyatdır.

İnsan öz içindəki həqiqəti axtarır. Amma o həqiqətə çatmaq üçün bəzən dünyanı gəzməli, bəzən itirməli, bəzən gözləməli, bəzən yaratmalı, bəzən susmalı, bəzən yenidən başlamalı olur.

Çünki insanın axtarışı bir yerə çatmaq deyil. İnsanın axtarışı özünə qayıtmaqdır.

Və bəlkə də buna görə insan dayana bilmir. Çünki axtarmaq – onun nəfəs alma formasıdır.