İnsan nə üçün yaradır?
İnsan sadəcə yaşamır. İnsan yaradır.
Bu, onun seçimi deyil. Bu, onun təbiətidir.
Bəzən bunu fərq etmirik. Amma hər gün, hər an bir şey qururuq – bir bina, bir layihə, bir biznes, bir brend, bir sistem, bir alqoritm, bir dizayn, bir münasibət, bir mühit, bir həyat. Hətta heç nə etməyəndə belə – özümüz üçün bir həyat forması yaradırıq.
Yaratmaq sonradan qazanılan bir bacarıq deyil. Daxildə olan bir xislətdir.
İnsan dünyaya hazır həyatla gəlmir. Həyatı özü qurur – seçimləri ilə, düşüncələri ilə, qərarları ilə.
Uşaq olanda bu açıq görünür. Sadə şeylərdən dünya qururuq, heç nədən hekayə yaradırıq, oyuncaqlarla kainat düzəldirik. Bizə heç kim “yarat” demir. Biz onsuz da yaradırıq.
Sonra isə yavaş-yavaş bizə başqa şey öyrədilir: uyğunlaş, qaydalara əməl et, risk alma, fərqli olma.
Bu prosesdə yaratmaq yox olmur. Sadəcə şüursuzlaşır.
Problem də burada başlayır.
Çox insan yaratdığının fərqində deyil. “İşləyirəm” deyir. Amma əslində hər gün bir şey yaradır – sistemlər, vərdişlər, reaksiyalar, öz gələcəyini. Şüursuz şəkildə.
Yaratmamaq mümkün deyil.
Hər gün eyni həyatı təkrarlayırsansa – monotonluq yaradırsan. Daim şikayət edirsənsə – neqativlik yaradırsan. Heç nə dəyişmirsə – stagnasiya yaradırsan.
Buna görə əsas sual “Yaradırsanmı?” deyil.
Əsas sual budur: “Nə yaradırsan?”
Bu nöqtədə insan iki yerə ayrılır: yaradanlar və yaratdığını anlamayanlar.
Fərq istedadda deyil. Fərq şüurdadır.
Şüurlu insan başa düşür ki, o sadəcə həyat yaşamır – həyat dizayn edir. Çünki insan daxilində olanı xaricə çıxarır:
Düşüncədə ideya olur. İdeyada struktur olur. Strukturda sistem olur. Sistemdə reallıq olur.
Bu artıq sadəcə yaradılış deyil. Bu, gücdür. Çünki hər qərar bir istiqamət yaradır, hər istiqamət isə bir həyat.
Amma burada bir həqiqət var: əgər şüurlu deyilsənsə, öz həyatının memarı deyilsən. Sadəcə baş verənlərin nəticəsisən.
Şüurlu yaradan insan nə düşündüyünü izləyir, nə qurduğunu anlayır, nəyi niyə etdiyini bilir. Çünki bilir ki, hər düşüncə bir toxumdur. Və toxumlar böyüyür – bəziləri biznes olur, bəziləri texnologiya olur, bəziləri bir insanın həyatını dəyişən qərar olur, bəziləri isə sadəcə səssiz bir daxili dəyişiklik.
Yaratmaq sadəcə nəticə deyil. İnsanın özünü ifadə etmə formasıdır.
İnsan daxilində olanı gizlədə bilmir. O, mütləq bir formada çıxır – kod ilə, söz ilə, dizayn ilə, səssizlik ilə belə.
Və bəlkə də ən dərin tərəfi budur: insan yaratmaqla sadəcə nəsə qurmaq istəmir. O, məna axtarır. Daxilində bir boşluq var – və bu boşluq yalnız yaratmaqla dolur. Kimisi bunu bizneslə doldurur, kimisi sənətlə, kimisi texnologiya ilə, kimisi sadəcə bir ailə qurmaqla.
Forma fərqlidir. Mahiyyət eynidir.
İnsan iz buraxmaq istəyir. Sadəcə yaşayıb getmək yox – bir şey dəyişdiyini hiss etmək istəyir. Bir bazarda, bir sahədə, bir insanda, ya da sadəcə öz daxilində.
Və sonda hər şey bir nöqtəyə gəlir:
Sən nə yaradırsansa – əslində özünü yaradırsan.
Sənin yaratdıqların sənin kim olduğunu göstərir.
Bəlkə də bu səbəbdən insan yaratmadan sakitləşmir. Yaratmadan tamamlanmır.
Çünki yaratmaq – onun var olma formasıdır.
