Maliyyə hesabatı nədir və hansı hissələrdən ibarətdir?

Maliyyə hesabatı biznesin maliyyə vəziyyətini və fəaliyyətini nizamlı şəkildə göstərən sənədlərdir. Əsas dəstə balans, mənfəət və zərər, pul vəsaitlərinin hərəkəti və kapitalda dəyişikliklər hesabatları daxildir. Hesabatların tərkibi bu fərqi izah edir.

Əvvəl mühasibdən sənədlərin tam dəstini istəyin. Təkcə satış cədvəli göndərilibsə, onu bütün maliyyə vəziyyətinin izahı kimi qəbul etməyin. Faylların adında biznesin adını, aid olduğu dövrü və son düzəliş tarixini göstərməyi xahiş edin.

Cədvəldəki sənəd fərqləri maliyyə hesabatlarının ümumi təsvirinə əsaslanır. Oxumağa başlamazdan əvvəl hər faylı uyğun sətirlə tutuşdurun.

Tarixlə dövrü qarışdırmayın

Balans müəyyən anı, digər əsas hesabatlar isə dövr ərzindəki fəaliyyəti göstərir. Mənbədə bu zaman fərqi ayrıca vurğulanır. Müqayisə üçün eyni uzunluqda dövrlər seçin və mövsümi fərqləri ayrıca qeyd edin.

Məsələn, özünüzə belə bir iş qaydası qoyun: əvvəl son tamamlanmış ayı oxuyun, sonra əvvəlki ayla tutuşdurun. Bayram kampaniyası, təmir və ya fəaliyyət fasiləsi olubsa, müqayisənin yanında yazın. Rəqəmin izahını yaddaşınıza buraxmayın.

Balans hesabatı nəyi göstərir və haradan başlamalı?

Balansda əvvəl aktivlərə, sonra öhdəliklərə və kapitala baxın. Sadə oxu üçün aktivləri biznesin sahib olduğu resurslar, öhdəlikləri yerinə yetirməli olduğu borc və ödənişlər, kapitalı isə sahibin biznesdəki payı kimi düşünün. Balans bu üç qrupu izləmək üçündür. SBA balansı maliyyə vəziyyətinin ani görüntüsü kimi izah edir.

Rəqəmi gündəlik suala çevirin

• Pul sətrindəki məbləği bank və kassa qeydləri ilə tutuşdurmağı istəyin.
• Müştərilərdən alınacaq məbləğlər üçün kimdən, nə qədər və nə vaxt ödəniş gözləndiyini soruşun.
• Mal ehtiyatları üzrə hansı məhsulların anbarda qaldığını ayrıca siyahıda görün.
• Borclar üzrə məbləğlə yanaşı ödəniş tarixlərini də istəyin.
• Kapitaldakı dəyişiklik üçün əməliyyatın qısa izahını tələb edin.

Bu siyahını mühasiblə görüşün gündəliyi kimi istifadə edin. Məqsəd hər sətir haqqında uzun mühazirə dinləmək deyil. Həmin məbləğin hansı sənədə əsaslandığını və sizin növbəti addımınızı aydınlaşdırın.

Şərti nümunə: Bakıdakı kiçik kafe

Təsəvvür edin ki, kafenizin balansında avadanlıq, anbardakı ərzaq və bankdakı pul göstərilib. Bunları bir yerdə görüb yeni avadanlıq sifarişinə tələsməyin. Mühasibdən ayrıca soruşun: hazırda istifadə edə biləcəyimiz pul nə qədərdir və yaxın ödənişlər hansılardır?

Bu, real müəssisənin nəticəsi deyil, hesabatı oxumaq üçün şərti məşqdir. Öz kafenizdə həmin suallara cavab verən sətirləri rənglə işarələyin. Mal qalığı ilə bağlı əlavə iş üçün anbar və stok idarəetməsi bələdçisini oxuya bilərsiniz.

Mühasibat balansı oxumaq məşqində rəqəmlərin yanında qeydlər saxlayın. “Bu məbləğ düzgündürmü?” sualının ardınca “onu hansı siyahı ilə yoxlayırıq?” sualını verin. Cavabı olmayan sətri növbəti görüşədək açıq məsələ kimi saxlayın.

Mənfəət və zərər hesabatı necə oxunur?

Satış gəlirindən başlayın, xərcləri nəzərdən keçirin, sonra yekun mənfəət və ya zərərə baxın. Bu hesabat müəyyən dövrün gəlirini, xərclərini və nəticəsini göstərir. Mənfəət və zərər hesabatının təyinatı məhz budur.

Hər xərc sətrini dərhal azaltmağa çalışmayın. Əvvəl ən çox dəyişmiş sətirləri seçin və dəyişmənin səbəbini soruşun. Sonra həmin xərcin hansı işə xidmət etdiyini, təkrar olub-olmayacağını və kim tərəfindən təsdiqləndiyini yazın.

Oxu ardıcıllığını sabit saxlayın

1. Hesabatın hansı dövrə aid olduğunu yoxlayın.
2. Satış gəlirini əvvəlki uyğun dövrlə müqayisə edin.
3. Xərclərdə diqqət çəkən dəyişiklikləri işarələyin.
4. Birdəfəlik hadisələrin izahını ayrıca istəyin.
5. Yekun nəticəyə təsir edən əsas səbəbləri öz sözlərinizlə yazın.

Şərti nümunə olaraq kiçik onlayn mağaza götürək. Satış sətrində artım gördüyünüzü, amma nəticədən razı qalmadığınızı təsəvvür edin. Reklam, çatdırılma, qaytarmalar və məhsulla bağlı xərclərin hesabatda necə göstərildiyini mühasiblə yoxlayın.

Bu nümunədən avtomatik olaraq “reklamı dayandırmaq lazımdır” nəticəsi çıxarmayın. Əvvəl konkret xərci və onun səbəbini müəyyən edin. Sonra kiçik biznesdə xərcləri azaltmaq planından uyğun addımı seçin.

Gəlirin hansı qayda ilə yazıldığını soruşun

Hesablama üsulunda satışın qeydə alınması ilə pulun alınması fərqli vaxta düşə bilər; kassa üsulunda ödənişin alınması əsas götürülür. SBA bu fərqi satış və ödəniş vaxtı ilə izah edir. Mühasibdən sizin hesabatda hansı üsulun tətbiq edildiyini sadə nümunə ilə göstərməsini istəyin.

Qiymətlə bağlı qərar verirsinizsə, hesabatın yanında məhsul və xidmət üzrə ayrıca xərc hesabını da tələb edin. Növbəti oxu kimi qiymətqoyma bələdçisindən istifadə edin. Yeni qiyməti təsdiqləməzdən əvvəl hesabın fərziyyələrini yazılı görün.

Pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatında nə axtarmalı?

Pulun haradan gəldiyini və hansı məqsədlə çıxdığını izləyin. Pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatı əməliyyat, investisiya və maliyyələşdirmə fəaliyyətlərini ayırır. Pul hərəkətinin əsas bölgüsü bu üç hissədən ibarətdir.

İlk oxuda başlıqların altında sizə tanış olmayan əməliyyatları işarələyin. Mühasibdən hər biri üçün gündəlik işinizdən nümunə istəyin. Xüsusilə iri daxilolmanın hansı əməliyyata aid olduğunu sənədlə dəqiqləşdirin.

Şərti nümunə: xidmət göstərən komanda

Təsəvvür edin ki, marketinq komandası işi təhvil verib, müştəri isə ödənişi sonra edəcək. Hesabatı oxuyarkən həmin işin gəlirdə hansı dövrdə göstərildiyini və pulun nə vaxt daxil olduğunu soruşun. Bu şərti ssenarini öz uçot üsulunuzla mühasibə izah etdirin.

Aylıq baxışdan sonra qarşıdakı ödənişləri ayrıca siyahıya çıxarın. Hər sətirdə ödənişin adı, gözlənilən tarix, məbləğ və məsul şəxs olsun. Bu işi davam etdirmək üçün pul axınının həftəlik idarəetmə planına keçin.

Ödəniş tarixi hələ təsdiqlənməyibsə, onu dəqiq məlumat kimi yazmayın. “Müştəridən cavab gözlənilir” qeydi saxlayın və əlaqə saxlayacaq şəxsi təyin edin. Beləliklə, hesabatdan çıxan sualı konkret tapşırığa çevirirsiniz.

Maliyyə hesabatının əsas göstəricilərini necə yoxlamalı?

İlk aylıq baxış üçün satış, xərclər, yekun nəticə, mövcud pul, alınacaq məbləğlər və borcları seçməyi təklif edirəm. Hər biri üzrə cari rəqəmi, müqayisə rəqəmini və izahı yan-yana yazın. Əlavə göstəricini yalnız hansı qərara xidmət etdiyini deyə bildiyiniz zaman daxil edin.

Mühasibdən istəyəcəyiniz iş vərəqi

• Göstəricinin adı və hansı hesabatdan götürüldüyü.
• Cari dövrün və müqayisə dövrünün məbləği.
• Dəyişikliyin sənədlə yoxlanmış səbəbi.
• Hələ dəqiqləşdirilməli sual.
• Növbəti addım, məsul şəxs və baxış tarixi.

Kiçik biznes üçün maliyyə hesabatı hazırlayarkən alınacaq və ödəniləcək məbləğlərə, mövcud pula, bankla tutuşdurmaya və əməkhaqqı uçotuna cavabdeh şəxsi müəyyən edin. Bunlar SBA-nın mühasibat işləri siyahısında da göstərilir.

Bu həftə bank çıxarışlarını, satış sənədlərini və xərc sənədlərini bir yerə toplayın. Mühasibdən çatışmayan sənədləri ayrıca siyahıya salmasını istəyin. Hesabatın hansı hissələrinin tamamlandığını və hansılarının hələ yoxlanıldığını açıq qeyd edin.

Görüşü “rəqəmlərə baxdıq” qeydi ilə bitirməyin. Məsələn, gecikən ödənişləri dəqiqləşdirmək və izahsız xərc sətrini yoxlamaq kimi konkret işlər seçin. Növbəti görüşdə əvvəlcə həmin işlərin cavabını müzakirə edin.

İnvestorlar maliyyə hesabatına niyə baxır?

İnvestorlar biznesə sərmayə qoymağın uyğunluğunu qiymətləndirmək üçün maliyyə hesabatlarından istifadə edirlər. Sahib və rəhbərlər isə fəaliyyətlə bağlı qərarları bu məlumatlarla dəstəkləyirlər. Hesabat istifadəçilərinin məqsədləri mənbədə ayrıca izah olunur.

İnvestor görüşünə hazırlaşırsınızsa, eyni dövrə aid hesabatları və əsas dəyişikliklərin qısa izahını hazırlayın. Rəqəm yoxlanılmayıbsa, bunu açıq yazın. Mühasibin cavablandırmalı olduğu sualı öz təxmininizlə bağlamayın.

Hər böyük dəyişiklik üçün “nə baş verdi, hansı sənəddə görünür, davam edəcəyini nəyə əsasən düşünürük?” suallarına hazırlaşın. Gələcəyə dair ehtimalları keçmiş nəticələrdən ayrıca təqdim edin. Görüş hazırlığını biznes üçün investor tapmaq bələdçisi ilə davam etdirə bilərsiniz.